🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत लोकसंग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, श्रेष्ठ व्यक्तींनी किंवा नेत्यांनी आपली कर्तव्ये सोडली, तर सामान्य जनता गोंधळून जाईल. समाज नेहमी मोठ्या माणसांच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालत असतो. जर अर्जुनासारख्या योद्ध्याने कर्म सोडले, तर समाजही आळशी किंवा कर्तव्यशून्य होईल. म्हणून जगाला सन्मार्गावर ठेवण्यासाठी निष्काम कर्म करणे आवश्यक आहे.

आपल्या घरातील वडीलधाऱ्या व्यक्तींनी किंवा कार्यालयातील प्रमुखांनी शिस्त पाळली पाहिजे, कारण त्यांचे पाहूनच मुले किंवा कर्मचारी शिकतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी वेळेचे पालन केले, तर मुलेही तेच शिकतात.

ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सांगतात की, समाजात आदर्श निर्माण करण्यासाठी श्रेष्ठ व्यक्तीने आपली कर्तव्ये का पार पाडली पाहिजेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी इंद्रियनिग्रह अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन स्थिर होऊ शकत नाही. म्हणून श्रीकृष्ण अर्जुनाला उपदेश करतात की, त्याने आपल्या सर्व ज्ञानेंद्रियांना आणि कर्मेंद्रियांना संयमित करावे. जेव्हा इंद्रिये बुद्धीच्या ताब्यात येतात, तेव्हाच मनुष्य खऱ्या अर्थाने स्थिरप्रज्ञ होतो आणि त्याला आंतरिक शांती लाभते.

परीक्षेचा अभ्यास करताना टीव्ही किंवा मोबाईलकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवणे आणि अभ्यासात एकाग्र होणे, हे या ओवीचे दैनंदिन जीवनातील उदाहरण आहे.

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियनिग्रहाची आवश्यकता श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या गुढ रहस्याचे स्पष्टीकरण देतात. ते म्हणतात की, कर्म न करणे म्हणजे केवळ शारीरिक हालचाली थांबवणे नव्हे. उलट, कर्म करत असतानाच त्यातील कर्तेपणाचा अहंकार आणि फळाची आशा सोडणे, हीच खरी 'कर्मसंन्यास' घेण्याची युक्ती आहे. कर्माच्या आधारानेच कर्माचे बंधन तोडण्याची ही कला अर्जुनाने शिकावी, असा उपदेश येथे दिला आहे. यालाच 'कर्मात अकर्म' पाहणे असे म्हणतात.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आणि निकालाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्म करत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त कसे राहावे, याचे गुपित अर्जुनाला सांगत आहेत.