कृतघ्न सोनार आणि कृतज्ञ प्राणी

एका काळी एका गावात यज्ञदत्त नावाचा एक गरीब ब्राह्मण राहत होता. तो खूप दयाळू आणि धार्मिक होता. एकदा अन्नाच्या शोधात तो जंगलातून जात असताना त्याला एका जुन्या कोरड्या विहिरीत काही प्राणी अडकलेले दिसले. त्या विहिरीत एक वाघ, एक माकड, एक साप आणि एक माणूस होता. ब्राह्मणाला पाहून वाघ म्हणाला, 'हे दयाळू ब्राह्मण, कृपया आम्हाला या विहिरीतून बाहेर काढ. मी तुला वचन देतो की मी तुला खाणार नाही.' ब्राह्मणाने वाघाला बाहेर काढले. त्यानंतर त्याने माकडाला आणि सापालाही बाहेर काढले. त्या तिन्ही प्राण्यांनी ब्राह्मणाचे आभार मानले आणि त्याला इशारा दिला, 'या विहिरीत असलेल्या माणसाला मात्र बाहेर काढू नका. तो अत्यंत कृतघ्न आणि कपटी आहे.' पण ब्राह्मणाला त्या माणसाची दया आली. त्याने प्राण्यांच्या इशाऱ्याकडे दुर्लक्ष केले आणि त्या माणसालाही बाहेर काढले. तो माणूस एक सोनार होता. त्याने ब्राह्मणाला सांगितले, 'मी तुमची मदत कधीही विसरणार नाही. मी शहरात राहतो, कधी गरज पडली तर नक्की या.' काही काळानंतर ब्राह्मणावर खूप वाईट वेळ आली. तो जंगलात गेला असता त्याला तेच माकड भेटले. माकडाने त्याला गोड फळे दिली. त्यानंतर तो वाघाला भेटला. वाघाने त्याला सोन्याचे दागिने दिले, जे त्याने एका राजपुत्राची शिकार करताना मिळवले होते. ब्राह्मणाला वाटले की हे दागिने विकून आपली गरिबी दूर होईल. तो त्या सोनाराकडे गेला ज्याला त्याने वाचवले होते. पण तो सोनार अत्यंत दुष्ट निघाला. त्याने विचार केला की जर मी हे दागिने राजाला नेऊन दिले, तर राजा मला बक्षीस देईल. त्याने राजाला खोटे सांगितले की ब्राह्मणाने राजपुत्राची हत्या करून हे दागिने चोरले आहेत. राजाने ब्राह्मणाला तुरुंगात टाकले. संकटात ब्राह्मणाने त्या सापाची आठवण काढली. साप तिथे प्रकट झाला आणि त्याने एक योजना आखली. सापाने राणीला दंश केला आणि सांगितले की ब्राह्मणाच्या हाताच्या स्पर्शाशिवाय विष उतरणार नाही. जेव्हा ब्राह्मणाने राणीला स्पर्श केला, तेव्हा ती बरी झाली. राजाने ब्राह्मणाचे आभार मानले आणि खरी हकीकत विचारली. ब्राह्मणाने सर्व काही सांगितले. राजाने कृतघ्न सोनाराला शिक्षा केली आणि ब्राह्मणाला सन्मानित केले.