ब्राह्मण आणि सोन्याची मोहोर देणारा साप

एका काळी एका लहान गावात हरिदत्त नावाचा एक गरीब ब्राह्मण राहत असे. तो खूप कष्टाळू होता, पण नशिबाची साथ नसल्यामुळे तो शेतीत फारसे काही पिकवू शकत नव्हता. एके दिवशी, दुपारच्या वेळी कडक उन्हात आपल्या शेतात काम करत असताना, त्याला झाडाच्या सावलीत एका वारुळावर एक मोठा नाग बसलेला दिसला. नाग पाहून हरिदत्त आधी घाबरला, पण नंतर त्याला वाटले की, 'हा नाग कदाचित या शेताचा रक्षक असेल आणि मी कधीही त्याची पूजा केली नाही, म्हणूनच मला शेतीत यश मिळत नसेल.'

दुसऱ्या दिवशी, हरिदत्तने एका भांड्यात दूध आणले आणि वारुळाजवळ ठेवले. त्याने नागाला प्रार्थना केली, 'हे नागाधिराजा, मला क्षमा कर. मला तुझे अस्तित्व माहित नव्हते.' असे म्हणून तो घरी निघून गेला. दुसऱ्या दिवशी जेव्हा तो शेतात परतला, तेव्हा त्याला दुधाच्या भांड्यात सोन्याची एक मोहोर (सोन्याचे नाणे) दिसली. हरिदत्तला खूप आनंद झाला. तेव्हापासून तो रोज नागाला दूध देऊ लागला आणि त्या बदल्यात त्याला रोज सोन्याचे एक नाणे मिळू लागले. यामुळे त्याची गरिबी दूर झाली आणि तो सुखी झाला.

काही दिवसांनी हरिदत्तला एका कामासाठी दुसऱ्या गावी जावे लागले. त्याने आपल्या मुलाला सांगितले की, 'रोज शेतात जाऊन वारुळापाशी नागासाठी दूध ठेवत जा.' मुलाने पहिल्या दिवशी दूध ठेवले आणि त्यालाही सोन्याचे नाणे मिळाले. पण मुलाच्या मनात लोभ निर्माण झाला. त्याला वाटले, 'या वारुळात नक्कीच सोन्याच्या मोहोरांचा मोठा साठा असणार. रोज एक-एक नाणे घेण्यापेक्षा, मी या नागालाच मारून टाकतो आणि एकाच वेळी सर्व सोने मिळवतो.'

दुसऱ्या दिवशी मुलाने दूध ठेवले आणि नाग बाहेर येताच त्याच्या डोक्यावर काठीने प्रहार केला. नागाला मार लागला, पण तो मेला नाही. रागाच्या भरात नागाने मुलाला दंश केला. नागाच्या विषामुळे मुलगा जागीच मरण पावला. जेव्हा हरिदत्त परत आला आणि त्याला सर्व प्रकार समजला, तेव्हा त्याला खूप दुःख झाले. पण त्याला हेही उमजले की त्याच्या मुलाच्या लोभामुळेच ही दुर्घटना घडली होती. त्याने नागाची माफी मागितली, पण नागाने सांगितले की, 'आता आपल्यात मैत्री राहू शकत नाही, कारण तू तुझ्या मुलाचा मृत्यू विसरू शकणार नाहीस आणि मी माझ्यावर झालेला हल्ला विसरू शकणार नाही.'