तेनाली रामा आणि सोन्याचे आंबे

विजयनगरचे साम्राज्य सम्राट कृष्णदेवराय यांच्या नेतृत्वाखाली सुवर्णकाळ अनुभवत होते. साम्राज्यात सुख-शांती नांदत होती, परंतु राजवाड्यात एक दुःखद घटना घडली. राजाची वृद्ध माता अत्यंत आजारी पडली. मृत्यूशय्येवर असताना, त्यांनी आपली शेवटची इच्छा व्यक्त केली. त्यांना आंबे खाण्याची तीव्र इच्छा झाली होती. राजाने तातडीने सर्वोत्तम आंबे आणण्याची आज्ञा दिली, परंतु दुर्दैवाने, आंबे येण्यापूर्वीच राजमातेने प्राण सोडले. राजाला या गोष्टीचे प्रचंड दुःख झाले. त्याला वाटले की आपल्या मातेची शेवटची इच्छा पूर्ण होऊ शकली नाही, त्यामुळे त्यांच्या आत्म्याला शांती मिळणार नाही. राजाच्या या मानसिक अवस्थेचा फायदा घेण्याचे काही लोभी पुरोहितांनी ठरवले. त्यांनी राजाला सांगितले, 'महाराज, राजमातांची शेवटची इच्छा पूर्ण झाली नाही, त्यामुळे त्यांचा आत्मा अतृप्त राहील. जर तुम्हाला त्यांच्या आत्म्याला शांती द्यायची असेल, तर तुम्हाला त्यांच्या पुण्यतिथीला ब्राह्मणांना सोन्याचे आंबे दान करावे लागतील.' राजा अत्यंत भावूक झाला होता, त्याने विचार न करता होकार दिला. ही बातमी वाऱ्यासारखी पसरली की राजा १०८ ब्राह्मणांना सोन्याचे आंबे दान करणार आहे. राजकोषावर याचा मोठा भार पडणार होता. जेव्हा तेनाली रामाला हे समजले, तेव्हा त्याला कळून चुकले की हे पुरोहित राजाच्या भोळेपणाचा आणि दुःखाचा गैरफायदा घेत आहेत. त्याने या पुरोहितांना धडा शिकवण्याचे ठरवले. दान देण्याचा दिवस उजाडला. ब्राह्मणांनी सोन्याचे आंबे घेतले आणि आनंदाने नाचू लागले. तेवढ्यात तेनाली रामा तिथे आला आणि म्हणाला, 'थांबा! माझ्या आईचीही एक शेवटची इच्छा होती, जी अपूर्ण राहिली आहे. तिने मला सांगितले होते की तिचे दुःख दूर करण्यासाठी मी ब्राह्मणांना काहीतरी द्यावे. कृपया माझ्या घरी येऊन तिची इच्छा पूर्ण करा.' लोभी ब्राह्मणांना वाटले की तेनालीकडूनही काहीतरी मौल्यवान मिळेल. ते त्याच्या घरी गेले. तिथे पोहोचल्यावर तेनालीने घराचे दरवाजे बंद केले आणि नोकरांना गरम लोखंडी सळ्या आणायला सांगितल्या. ब्राह्मण घाबरले. तेनाली म्हणाला, 'माझ्या आईला संधिवाताचा त्रास होता आणि तिला गरम सळ्यांनी डाग द्यायचा होता, पण ती आधीच वारली. आता तिच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी मला तुम्हाला हे चटके द्यावे लागतील.' ब्राह्मण ओरडू लागले आणि पळून राजाकडे गेले. राजाने रागाने तेनालीला विचारले, 'हे काय चालले आहे?' तेनाली शांतपणे म्हणाला, 'महाराज, जर सोन्याचे आंबे दिल्याने राजमातेच्या आत्म्याला शांती मिळते, तर गरम सळ्यांच्या चटक्यांनी माझ्या आईला शांती का मिळणार नाही?' राजाला आपली चूक उमजली. त्याला समजले की आत्मा आणि भौतिक वस्तूंचा काहीही संबंध नसतो. त्याने पुरोहितांना सोन्याचे आंबे परत करायला लावले आणि तेनालीच्या बुद्धिमत्तेचे कौतुक केले.