गोपाळ गणेश आगरकर
👤 प्रसिद्ध व्यक्तीगोपाळ गणेश आगरकर (१४ जुलै १८५६ - १७ जून १८९५) हे महाराष्ट्रातील अग्रगण्य विचारवंत, बुद्धिप्रामाण्यवादी समाजसुधारक, पत्रकार आणि शिक्षणतज्ज्ञ होते. त्यांनी 'केसरी'चे पहिले संपादक म्हणून काम केले आणि अंधश्रद्धा, अनिष्ट रूढींना विरोध करण्यासाठी स्वतःचे 'सुधारक' हे वृत्तपत्र सुरू केले. [1, 2, 3, 4]
त्यांच्याबद्दलची महत्त्वाची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. जन्म आणि प्रारंभिक जीवन
जन्म: १४ जुलै १८५६ रोजी सातारा जिल्ह्यातील 'टेंभू' या गावी एका गरीब कुटुंबात झाला.शिक्षण: अत्यंत हलाखीच्या परिस्थितीत त्यांनी मॅट्रिकपर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले. महाविद्यालयीन शिक्षण घेत असतानाच लोकमान्य टिळक यांच्याशी त्यांची मैत्री झाली. त्यांनी एम.ए. (M.A.) पर्यंतचे उच्च शिक्षण पूर्ण केले. [1, 2, 3, 4]
२. सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्य
- आगरकर हे सामाजिक सुधारणांना राजकीय स्वातंत्र्यापेक्षा अधिक महत्त्व देत असत.
- त्यांनी बालविवाह, केशवपन, जातपात, अस्पृश्यता यांसारख्या अनिष्ट रुढींना कडाडून विरोध केला आणि विधवा पुनर्विवाहाला जोरदार पाठिंबा दिला.
- लोकमान्य टिळक आणि विष्णुशास्त्री चिपळूणकर यांच्यासोबत मिळून त्यांनी पुण्यात 'न्यू इंग्लिश स्कूल' (१८८०) आणि 'डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी'ची स्थापना केली. पुढे त्यांनी 'फर्ग्युसन कॉलेज' सुरू करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आणि ते या महाविद्यालयाचे प्राचार्यही होते. [1, 2, 3, 4, 5]
३. पत्रकारिता
- लोकजागृतीसाठी टिळकांसोबत त्यांनी 'केसरी' (मराठी) आणि 'मराठा' (इंग्रजी) ही वृत्तपत्रे सुरू केली.
- त्यांनी 'केसरी'चे पहिले संपादक म्हणून धुरा सांभाळली.
- टिळकांच्या जहाल राजकीय विचारांशी मतभेद झाल्यामुळे त्यांनी १८८८ मध्ये स्वतःचे 'सुधारक' नावाचे वृत्तपत्र सुरू केले. या पत्राच्या माध्यमातून त्यांनी समाज सुधारणेचे विचार निर्भयपणे मांडले.
४. विचारसरणी
- आगरकर हे विवेकवाद, बुद्धिप्रामाण्य आणि विज्ञाननिष्ठेचे खंदे पुरस्कर्ते होते. कोणतीही गोष्ट केवळ जुनी आहे म्हणून न मानता, ती तर्काला आणि बुद्धीला पटेल तरच स्वीकारावी, अशी त्यांची ठाम भूमिका होती.
- त्यांचे 'वाक्यम् रसात्मकम् काव्यम्' हे साहित्यविषयक विचार आणि 'विकारविलसित' हे नाटक विशेष प्रसिद्ध आहे.
📌 संबंधित दिनविशेष नोंदी
गोपाळ गणेश आगरकर
G. G. Agarkar
| नाव / Name | गोपाळ गणेश आगरकर |
| जन्म | 14/07/1856 |
| मृत्यू | 17/06/1895 |
| वय (मृत्यूसमयी) | 38 वर्षे |
| विकिपीडिया दुवा | 🌐 अधिक माहिती (Wikipedia) → |