🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला संदेश स्पष्ट करतात. अर्जुन मोहामुळे आणि संभ्रमामुळे युद्ध करण्यास टाळाटाळ करत होता. महाराज म्हणतात की, ही चिंता 'झकविली' म्हणजे तुला फसवणारी आणि तुझ्या कर्तव्यापासून दूर नेणारी आहे. क्षत्रियाचे परम कर्तव्य म्हणजे अधर्माविरुद्ध लढणे. त्यामुळे मनातील सर्व शंका आणि भीती त्यागून, कृतीसाठी सज्ज होणे हाच एकमेव मार्ग आहे. येथे 'धनुष्य हाती घेणे' म्हणजे केवळ शस्त्र उचलणे नसून आपल्या जबाबदारीचा स्वीकार करणे होय.

जेव्हा आपण एखाद्या मोठ्या कामाला घाबरतो किंवा गोंधळतो, तेव्हा जास्त विचार न करता आपल्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करून कामाला सुरुवात करावी. उदाहरण: परीक्षेचा अभ्यास खूप आहे म्हणून रडत न बसता, पुस्तक हातात घेऊन अभ्यासाला सुरुवात करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ आणि भीती सोडून युद्धासाठी तयार होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, नैतिकदृष्ट्या योग्य असलेले आणि प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्ञानी माणसाने देखील समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली विहित कर्मे (शास्त्रोक्त कर्तव्ये) अत्यंत निष्ठेने आणि फळाची आशा न धरता केली पाहिजेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, ते कर्म ईश्वराची सेवा मानून करणे श्रेष्ठ आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'विहित कर्म' आहे. कंटाळा न करता किंवा परीक्षेच्या निकालाची अतिचिंता न करता, वेळेनुसार जो अभ्यास समोर येईल तो प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत व्यक्तीने आपली नैसर्गिक कर्तव्ये अनासक्त वृत्तीने कशी पार पाडावीत, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाने आपल्या अंतःकरणातून 'राग' (अति ओढ) आणि 'द्वेष' (तिरस्कार) या दोन्ही द्वंद्वांना कायमचे घालवून दिले आहे, त्याचे मन स्थिर होते. अशा स्थितीत, जरी त्याची इंद्रिये (डोळे, कान इ.) बाह्य जगातील विषयांच्या संपर्कात आली, तरी ती केवळ निसर्गनियमानुसार कार्य करतात. त्या विषयांचा मनावर कोणताही विकार किंवा आसक्ती निर्माण होत नाही. हे आत्मसंयमाचे सर्वोच्च शिखर आहे जिथे कर्म करूनही माणूस कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

दैनंदिन जीवनात, जर आपण एखाद्या व्यक्तीबद्दल किंवा गोष्टीबद्दल खूप जास्त आवड किंवा खूप जास्त तिरस्कार ठेवला नाही, तर आपण तणावमुक्त राहू शकतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाले तरी रडत न बसणे आणि जास्त मिळाले तरी हवेत न उडणे, हाच खरा समतोल आहे.

ज्या व्यक्तीने राग आणि द्वेष जिंकले आहेत, ती व्यक्ती जगात विषयांमध्ये वावरतानाही कशी अलिप्त राहते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.