←
गुरुवार, 04 जानेवारी 2035
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 252

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्येंही ॥ २५२ ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्येंही ॥

"Therefore, whatever is done by the great, that very thing is practiced by others; then that itself is accepted as the standard by common people too."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा थोर पुरुषाने
By the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरावे किंवा करावे
Should be practiced or performed
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
सामान्येंही Noun
Sāmānyēṃhī
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा समर्थ माणसे जे जे काही करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. मग सामान्य लोक त्याच गोष्टीला प्रमाण किंवा आदर्श मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचे आणि सामाजिक जबाबदारीचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ पदावर आहेत किंवा जे ज्ञानी आहेत, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सर्वसामान्यांचे लक्ष असते. श्रेष्ठ व्यक्ती जसे वागतात, तसेच वागणे योग्य आहे असा समज लोकांचा होतो. जर समर्थ व्यक्तींनी सदाचाराचे पालन केले, तर समाज आपोआप सन्मार्गाला लागतो. ही ओवी भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकावर आधारित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने वागली, तर मुले त्यांचे पाहून आपोआप शिस्त शिकतात. उदाहरणार्थ, जर शिक्षकांनी स्वतः वेळेचे पालन केले, तर विद्यार्थीही वक्तशीरपणाचा आदर्श घेतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर कसा परिणाम होतो, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी मांडतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 62

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निवारे । ते युक्ती पैं सोपारे । जाणणें आहे ॥ ६२ ॥

"Therefore, that easy technique by which action itself is used to renounce action must be understood."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
By the means of action
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे किंवा त्याग करावा
Should be renounced
युक्ती Noun
Yuktī
कला किंवा युक्ती
Technique or skill
सोपारे Adjective
Sōpārē
सोपे
Easy

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्याच मदतीने कर्माचा त्याग कसा करावा, ही सोपी युक्ती समजून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मातून मुक्त होण्याचे रहस्य सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे पूर्णपणे थांबवणे शक्य नाही, परंतु कर्मात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे सुटावे, ही एक 'युक्ती' किंवा कला आहे. ज्याप्रमाणे शरीरात रुतलेला काटा काढण्यासाठी दुसऱ्या काट्याचा वापर केला जातो, त्याचप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच (निःस्वार्थ कर्माने) कर्माचे फळ किंवा आसक्ती सोडता येते. ही युक्ती समजली की मनुष्य संसारात राहूनही मुक्त राहू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ओझे न मानता कुटुंबाप्रती सेवा म्हणून केल्यास मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्मातून मुक्त होण्याची सोपी युक्ती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 91

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या बुद्धीचा विटाळु नाही । जेथ निवृत्तीवांचूनि काही । आरुढेंना ॥

"Therefore, Arjuna, see that this intellect is free from any defilement; nothing but detachment finds a place here."

म्हणोनि Conjunction
mhanoni
म्हणून
therefore
बुद्धीचा Noun
buddhicha
बुद्धीचा
of the intellect
विटाळु Noun
vitalu
अशुद्धता किंवा दोष
impurity or defilement
निवृत्तीवांचूनि Adverb
nivrittivanchuni
निवृत्तीशिवाय किंवा शांतीशिवाय
without detachment or peace
आरुढेंना Verb
arudhena
स्थिर होत नाही किंवा चढत नाही
does not ascend or stay

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू नीट लक्षात घे की, या बुद्धीला कोणताही दोष किंवा अशुद्धता स्पर्श करू शकत नाही. या बुद्धीमध्ये निवृत्तीशिवाय (शांतीशिवाय) दुसरे काहीही टिकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या बुद्धीचा आश्रय घेऊन योगी पुरुष आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेतात, ती बुद्धी अत्यंत शुद्ध असते. संसारातील द्वंद्व, मोह किंवा वासना यांचा मळ तिला लागत नाही. ज्याप्रमाणे अग्नीला घाण लागत नाही, त्याप्रमाणे या आत्मनिष्ठ बुद्धीला कर्माचा किंवा फळाचा विटाळ होत नाही. येथे केवळ 'निवृत्ती' म्हणजे सर्व कर्मांच्या फळांचा त्याग आणि आत्मिक शांतीच वास करते. ही बुद्धी संसाराच्या प्रपंचापासून अलिप्त असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण गोंधळलेले असतो, तेव्हा आपली बुद्धी स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी मन विचलित न होऊ देता शांतपणे पुढचा विचार करणे म्हणजे बुद्धीचा विटाळ टाळणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मनिष्ठ बुद्धीचे पावित्र्य आणि तिची स्थिरता समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा