🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते अर्जुनाला मार्गदर्शन करतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षप्राप्तीचा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. 'सांडीं वेगीं' या शब्दांतून त्यांनी फळाची आशा सोडण्याची निकड व्यक्त केली आहे. कर्मात गुंतून न पडता ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे, असा हा उपदेश आहे.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्याऐवजी, फक्त मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. फळाची चिंता सोडल्यास कामाचा दर्जा सुधारतो आणि मानसिक ताण कमी होतो.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्माचा त्याग न करता, कर्माच्या फळाचा त्याग कसा करावा हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व आणि अनासक्ती यांचा सुंदर मेळ घालतात. ते सांगतात की, मुक्ती मिळवण्यासाठी किंवा जीवनात यशस्वी होण्यासाठी कर्म करणे अनिवार्य आहे. जसे ध्येयापर्यंत पोहोचण्यासाठी प्रत्यक्ष चालणे आवश्यक आहे, तसे आत्मज्ञानासाठी विहित कर्मे करणे गरजेचे आहे. मात्र, ही कर्मे करताना 'मी कर्ता आहे' हा भाव सोडून ती ईश्वराच्या चरणी अर्पण बुद्धीने करावीत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील अहंकाराचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

शाळेत अभ्यास करताना किंवा खेळताना 'मीच सर्वात हुशार आहे' असा गर्व न करता, आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून काम करावे. उदाहरणार्थ, झाडाला पाणी घालणे हे आपले काम आहे, पण फळ येणे हे निसर्गाच्या हातात आहे असे मानणे.

मोक्षप्राप्तीसाठी कर्माचा त्याग न करता, अहंकार सोडून कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व या सत्याचा उलगडा झाल्यावर शोक करण्याला जागाच उरत नाही. अर्जुन मोहवश होऊन दुःख करत होता, त्याला सावध करताना कृष्ण म्हणतात की, सत्याचा आणि विवेकाचा विचार न करता शोक करणे हे एका क्षत्रियाला आणि ज्ञानी पुरुषाला मुळीच शोभत नाही. विवेकाचा अभाव हेच सर्व दुःखांचे मूळ आहे, असे येथे सुचवले आहे.

जेव्हा आपल्या आयुष्यात एखादी कठीण परिस्थिती येते किंवा नुकसान होते, तेव्हा रडत न बसता शांतपणे विचार करून परिस्थिती स्वीकारणे आवश्यक आहे. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर रडण्यापेक्षा, कुठे चूक झाली याचा विचार करून पुढच्या वेळी जास्त अभ्यास करणे हाच खरा मार्ग आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगून त्याचा अज्ञानजन्य शोक दूर करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.