←
बुधवार, 30 नोव्हेंबर 2033
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 18

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जो कर्मामाजीं अकर्म पाहे । आणि अकर्मीं कर्म आहे । तोचि मनुष्यांत बुद्धिमंत होये । तोचि युक्तु सर्वकर्मी ॥

"One who sees inaction in action, and action in inaction, is wise among men."

कर्मामाजीं Noun
karmāmājīṃ
कर्मामध्ये
in action
अकर्म Noun
akarma
कर्तेपणाचा अभाव
inaction
पाहे Verb
pāhe
पाहतो
sees
बुद्धिमंत Adjective
buddhimanta
ज्ञानी
wise
युक्तु Noun
yuktu
योगी
yogi

💡 अर्थ

जो कर्मामध्ये अकर्म (कर्तेपणाचा अभाव) पाहतो आणि जो अकर्मामध्ये (काहीही न करण्याच्या स्थितीत) कर्म पाहतो, तोच माणसांमध्ये खरा बुद्धिमान आणि योगी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व समजावून सांगतात. ज्ञानी पुरुष शरीराने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, म्हणून त्याचे कर्म 'अकर्म' ठरते. याउलट, एखादा माणूस बाहेरून शांत बसलेला दिसला तरी त्याच्या मनात जर वासना आणि विचारांचे चक्र चालू असेल, तर ते 'अकर्म' नसून 'कर्म'च आहे. जो हा भेद ओळखतो, तोच खरा आत्मज्ञानी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न ठेवता, ते आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती आनंदाने आणि निस्वार्थ भावनेने केल्यास ती कष्टाची वाटत नाहीत.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्माचे गुपित सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर माऊलींनी या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 58

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं नैष्कर्म्य होइजे । हें न घडे सहजे । कवणे काळीं ॥ ५८ ॥

"Therefore, renouncing action or achieving a state of actionlessness is never naturally possible at any time."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडून देणे
To abandon or give up
नैष्कर्म्य Noun
Naiṣkarmya
कर्मरहित अवस्था
State of actionlessness
सहजे Adverb
Sahajē
सहजपणे
Naturally or easily
काळीं Noun
Kāḷīṃ
वेळेत किंवा काळात
In time

💡 अर्थ

म्हणून कर्म सोडून देणे किंवा कर्मापासून पूर्णपणे मुक्त होणे हे कोणत्याही वेळी सहज शक्य नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जोपर्यंत मनुष्य देहधारी आहे, तोपर्यंत कर्माचा पूर्ण त्याग करणे अशक्य आहे. केवळ बाह्यतः कर्म करणे थांबवले म्हणजे माणूस 'नैष्कर्म्य' (कर्मरहित) होत नाही. प्रकृतीचे गुण माणसाला सतत काही ना काही करण्यास भाग पाडतात. त्यामुळे कर्माचा कंटाळा करून किंवा ते सोडून देऊन मुक्ती मिळत नाही, तर फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढू शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यास करणे सोडले तर तो ज्ञानी होऊ शकत नाही; त्याला कृती करावीच लागेल.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज कोणत्याही सजीवासाठी कर्माची अपरिहार्यता स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 34

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् । संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥

आणि अकीर्ति जे होईल । ती कल्पांतींही न सरैल । आणि मरणाहूनि थोरैल । दुःख तें गा ॥ ३४ ॥

"And people will speak of your everlasting infamy; and for one who has been honored, dishonor is worse than death."

अकीर्ति Noun
Akirti
बदनामी किंवा अपकीर्ती
Infamy or Dishonor
कल्पांतींही Adverb
Kalpantihi
युगाच्या अंतापर्यंत
Until the end of time
न सरैल Verb
Na Sarail
संपणार नाही
Will not end
मरणाहूनि Noun
Maranahuni
मरणापेक्षा
Than death
थोरैल Adjective
Thorail
मोठे किंवा जास्त
Greater or More

💡 अर्थ

आणि तुझी जी बदनामी होईल, ती जगाचा अंत होईपर्यंत संपणार नाही. आणि सन्माननीय माणसासाठी बदनामी ही मरणापेक्षाही मोठे दुःख असते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्तव्यापासून परावृत्त होण्याचे परिणाम सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जर तू युद्ध सोडून पळालास, तर लोक तुझ्या शौर्यावर शंका घेतील आणि तुझी अपकीर्ती करतील. ही अपकीर्ती युगायुगांपर्यंत टिकून राहील. ज्या माणसाने समाजात प्रतिष्ठा आणि मान मिळवला आहे, त्याच्यासाठी अपमानाचे जगणे हे प्रत्यक्ष मृत्यूपेक्षाही अधिक क्लेशदायक असते. म्हणून क्षत्रियाने आपल्या स्वधर्माचे पालन करून सन्मानाने वागले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या कामात प्रामाणिक राहणे महत्त्वाचे आहे. जर आपण चुकीच्या मार्गाने गेलो तर समाजात आपली प्रतिमा डागाळते, जी पुन्हा सुधारणे कठीण असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत चोरी करणे किंवा कामात भ्रष्टाचार करणे यामुळे होणारी बदनामी आयुष्यभर पाठलाग करते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य पार न पाडल्यास होणाऱ्या सामाजिक आणि वैयक्तिक परिणामांची जाणीव करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा