←
बुधवार, 31 ऑगस्ट 2033
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 148

म्हणोनि अज्ञानापासोनि फिटे । आणि संशयाची झाडणी होय । मग आत्मस्वरूपीं निधडे । बुद्धी राहे ॥ १४८ ॥

"Therefore, ignorance is removed and doubts are cleared; then the intellect stays firm in the Self."

अज्ञानापासोनि Noun
Ajñānāpāsoni
अज्ञानापासून
from ignorance
फिटे Verb
phiṭe
नाहीसे होते / सुटका होते
is dispelled / cleared
संशयाची Noun
saṁśayācī
शंकेची
of doubt
झाडणी Noun
jhāḍaṇī
निवारण / स्वच्छता
clearing / removal
आत्मस्वरूपीं Noun
ātmasvarūpīṁ
स्वतःच्या स्वरूपात
in the nature of the Self
निधडे Adverb
nidhaḍe
निश्चलपणे / धैर्याने
firmly / steadily
बुद्धी Noun
buddhī
विचारशक्ती
intellect

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञान दूर होते आणि मनातील सर्व शंका मिटतात, मग बुद्धी आपल्या आत्मस्वरूपात स्थिर होते.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याच्या अंतःकरणातील अज्ञानाचा अंधकार पूर्णपणे नाहीसा होतो. मनातील सर्व प्रकारचे संशय आणि द्विधा मनस्थिती दूर होते (झाडणी होते). अशा प्रकारे संशयरहित झालेली बुद्धी मग इकडे-तिकडे न भटकता केवळ आत्मस्वरूपाच्या ठिकाणी अत्यंत स्थिर आणि निश्चयी होऊन राहते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या विषयाचे पूर्ण आणि अचूक ज्ञान मिळते, तेव्हा आपला गोंधळ संपतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा अभ्यास पूर्ण झाल्यावर भीती निघून जाते आणि आत्मविश्वास वाढतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यामुळे होणारी अज्ञाननिवृत्ती आणि बुद्धीची स्थिरता यांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 244

म्हणोनि समर्थें विशेषें । आचरावें लागे तैसें । जेणें मार्गे लोकें । चालावें गा ॥

"Therefore, the capable ones must especially conduct themselves in such a manner, that the common folk may follow that path."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable/powerful person
विशेषें Adverb
Visheshe
विशेषतः
Specially/Particularly
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice/behave
मार्गे Noun
Marge
मार्गाने
By the path
लोकें Noun
Loke
लोकांनी
By the people

💡 अर्थ

म्हणून सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ माणसाने विशेषतः असे वागावे, ज्या मार्गाने सामान्य लोकांनी चालावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जे लोक समाजात श्रेष्ठ आहेत किंवा ज्यांच्याकडे अधिकार आहे, त्यांनी आपले कर्म अत्यंत जबाबदारीने पार पाडले पाहिजे. जर ज्ञानी पुरुष कर्म सोडून बसले, तर सामान्य लोकही त्यांचे अनुकरण करून आळशी बनतील. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थांनी आदर्श आचरण करणे आवश्यक आहे. हे 'लोकसंग्रहा'चे तत्व आहे, जिथे नेता आपल्या कृतीतून समाजाला मार्गदर्शन करतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या कुटुंबातील मोठ्या व्यक्तीने जर शिस्त पाळली, तर मुले आपोआप शिस्त शिकतात. 'आधी केले मग सांगितले' या उक्तीप्रमाणे वागणे म्हणजे या ओवीचा सराव होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानी आणि श्रेष्ठ व्यक्तींनी समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी कर्म करणे का आवश्यक आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 7

तरी उचित जे कर्म। आणि विहित जे आश्रम। तेथ न सांडिजे धर्म। आचरतां॥

"Therefore, while performing appropriate actions and following the prescribed stages of life, one should not abandon righteousness."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
आश्रम Noun
Ashrama
जीवनाची अवस्था किंवा टप्पा
Stage of life
सांडिजे Verb
Sandije
टाकू नये किंवा सोडू नये
Should not abandon
आचरतां Verb
Acharata
कृती करताना किंवा वागताना
While practicing or performing
धर्म Noun
Dharma
कर्तव्य किंवा नीती
Duty or righteousness

💡 अर्थ

आपल्या वाट्याला आलेले योग्य काम आणि आपल्या स्थितीनुसार ठरवून दिलेली कर्तव्ये पार पाडताना कधीही नीतीचा किंवा धर्माचा त्याग करू नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करून संन्यासी होण्यापेक्षा, आपल्या वाट्याला आलेली विहित कर्तव्ये (स्वधर्म) पार पाडणे अधिक महत्त्वाचे आहे. ज्याप्रमाणे आपण ज्या आश्रमात (ब्रह्मचर्य, गृहस्थ इ.) आहोत, त्या आश्रमाचे नियम पाळून आणि योग्य तेच कर्म करून आपण प्रगती साधली पाहिजे. कर्म करताना त्यातला प्रामाणिकपणा आणि नैतिक मूल्ये (धर्म) सोडता कामा नयेत. बाह्यतः कर्म सोडण्यापेक्षा अंतर्यामी आसक्ती सोडणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर तुम्ही विद्यार्थी असाल, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित कर्म' आहे. अभ्यासाचा कंटाळा करून तो सोडून देणे चुकीचे आहे. उलट, प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हाच तुमचा धर्म आहे. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीच्या मार्गाचा अवलंब न करता कष्टाने अभ्यास करणे म्हणजे 'धर्म न सांडता' कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात, श्रीकृष्णाने अर्जुनाला सांगितलेला कर्मयोग ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत, जिथे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा फळाची आशा सोडून कर्तव्य करणे श्रेष्ठ मानले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा