←
सोमवार, 12 जुलै 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 53

एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु । बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥

म्हणोनि तूं अर्जुना । जरी या कर्माचिया बंधना । बिहेशी तरी या ज्ञाना- । कडे येईं ॥

"Therefore, O Arjuna, if you fear the bondage of these actions, then turn towards this knowledge."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अर्जुना Noun
Arjuna
अर्जुना
Arjuna
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्माच्या
Of actions
बंधना Noun
Bandhana
बंधनाला
Bondage
बिहेशी Verb
Biheshi
घाबरतोस
Fear
ज्ञानाकडे Noun
Jnanakade
ज्ञानाकडे
Towards knowledge

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, जर तुला कर्माच्या बंधनाची भीती वाटत असेल, तर तू या ज्ञानाच्या मार्गाकडे वळ.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला 'बुद्धियोग' किंवा 'ज्ञानयोग' का महत्त्वाचा आहे हे सांगत आहेत. कर्माचे स्वरूप हे मुळात बंधनकारक असते कारण प्रत्येक कर्माला फळ असते. जेव्हा मनुष्य फळाच्या आशेने कर्म करतो, तेव्हा तो त्या कर्माच्या चक्रात अडकतो. ज्ञानेश्वर महाराज सुचवतात की, जर कर्माच्या या बंधनाची भीती वाटत असेल, तर ज्ञानाचा आश्रय घेणे हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे. ज्ञान म्हणजे हे जाणणे की आत्मा अकर्ता आहे. या जाणिवेने केलेले कर्म मनुष्याला लिप्त करत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा कामाच्या निकालामुळे तणावात असतो. उदाहरणार्थ, एखादा प्रकल्प पूर्ण करताना 'जर हा यशस्वी झाला नाही तर काय होईल?' ही भीती आपल्याला सतावते. अशा वेळी ज्ञानेश्वर महाराजांचा हा सल्ला मोलाचा ठरतो: निकालाची चिंता करण्यापेक्षा, ते काम पूर्ण करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या कौशल्यावर आणि ज्ञानावर लक्ष केंद्रित करा. यामुळे कामाचा दर्जा सुधारतो आणि मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

कर्माच्या बंधनापासून मुक्त होण्यासाठी श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानाचा मार्ग स्वीकारण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 69

तरी उचित कर्म सांडावें । कीं निषिद्ध तें आचरावें । हें कांहींच न लागावें । तयासी पैं ॥ ६९ ॥

"Whether to abandon proper actions or to perform forbidden ones, none of these affect the realized soul."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Proper or prescribed
सांडावें Verb
Sandave
सोडून द्यावे
To abandon
निषिद्ध Adjective
Nishiddha
वर्ज्य किंवा वाईट
Forbidden or prohibited
आचरावें Verb
Acharave
करून पहावे किंवा आचरणात आणावे
To practice or perform
तयासी Pronoun
Tayasi
त्याला (ज्ञानी पुरुषाला)
To him (the realized soul)

💡 अर्थ

ज्याला आत्मज्ञान झाले आहे, त्याला 'हे चांगले काम करावे' किंवा 'हे वाईट काम टाळावे' असे कोणतेही बंधन उरत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या पुरुषाने आत्मसाक्षात्कार मिळवला आहे, तो कर्माच्या पलीकडे गेला असतो. सामान्य माणसाला शास्त्राप्रमाणे 'विहित' (योग्य) कर्मे करावी लागतात आणि 'निषिद्ध' (अयोग्य) कर्मे टाळावी लागतात. परंतु, ज्ञानी पुरुषाचा अहंकार नष्ट झालेला असतो, त्यामुळे त्याला कर्माचे कोणतेही ओझे किंवा कर्तव्य उरत नाही. त्याचे वागणे हे नैसर्गिक आणि शुद्ध असते, त्याला कर्माचे फळ किंवा दोष लागत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम पूर्णपणे निस्वार्थ भावनेने करतो, तेव्हा आपल्याला त्या कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना 'मी मदत केली' हा अहंकार न ठेवणे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त असतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 52

म्हणोनि विहित जें कर्म । तेंचि आचरिजे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थसिद्धि ॥ ५२ ॥

"Therefore, perform the prescribed duty with righteousness; for by doing so, one attains the supreme fulfillment of life."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / योग्य
Prescribed / Ordained
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे / पाळावे
Should be practiced
सधर्म Adverb
Sadharma
धर्मासह / नैतिकतेने
With righteousness
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थसिद्धि Noun
Purusharthasiddhi
जीवनाचे अंतिम ध्येय गाठणे
Attainment of life's ultimate goal

💡 अर्थ

म्हणून जे शास्त्रानुसार योग्य कर्म आहे, तेच धर्माचे पालन करून करावे. कारण अशा कर्मामुळेच जीवनाचे सर्वात मोठे ध्येय (मोक्ष) प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्वधर्माचे' महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या वाट्याला आलेले आणि शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य (विहित कर्म) कधीही सोडू नये. जेव्हा आपण आपले काम प्रामाणिकपणे आणि नैतिक मूल्यांना धरून करतो, तेव्हा ते कर्मच आपल्याला परम पुरुषार्थाकडे म्हणजेच मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता ते योग्य रीतीने करणे हाच प्रगतीचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास आणि नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम हीच आपली भक्ती मानून पूर्ण निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीच्या मार्गाचा अवलंब न करता प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे म्हणजे 'सधर्म' आचरण होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्यास सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण या ओवीतून देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा