←
गुरुवार, 27 मे 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 215

म्हणोनि तूं आतां । धरीं धीर पांडुसुता । सांडीं हे व्याकुळता । मानसींची ॥ २१५ ॥

"Therefore, O son of Pandu, now hold your courage; cast away this distress of the mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धीर Noun
Dhir
धैर्य किंवा हिंमत
Courage
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर किंवा सोडून दे
Discard or Leave
व्याकुळता Noun
Vyakulata
अस्वस्थता किंवा चिंता
Anxiety or Distress
मानसींची Adjective
Mansinchi
मनातील
Of the mind

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, आता तू धीर धर आणि तुझ्या मनातील ही व्याकुळता (अस्वस्थता) सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत माउली ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अर्जुनाला दिलेल्या उपदेशाचे वर्णन करतात. आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व समजावून सांगितल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला व्यावहारिक आणि मानसिक बळ देत आहेत. ते म्हणतात की, सत्य परिस्थिती समजून घेतल्यावर आता शोक करण्याचे काहीच कारण उरलेले नाही. मनातील गोंधळ, भीती आणि अस्वस्थता ही केवळ भ्रमामुळे निर्माण झाली आहे. म्हणून, एक योद्धा म्हणून तुझे कर्तव्य पार पाडण्यासाठी तू तुझे मन स्थिर कर आणि धैर्याने उभा राहा. ही ओवी मानवी मनाला संकटाच्या वेळी स्थिर राहण्याचा संदेश देते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात किंवा परीक्षेत अपयशाच्या भीतीने घाबरतो, तेव्हा रडत न बसता धैर्याने त्या संकटाचा सामना करावा. उदाहरणार्थ, नोकरीत अडचण आली तर चिंता करण्यापेक्षा शांत डोक्याने मार्ग शोधणे.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे स्वरूप समजावून सांगितल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला मनातील दुःख सोडून कर्तव्य करण्यासाठी धैर्य धारण करण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 191

म्हणोनि संशयाहुनि थोर । आन नाही पाप घोर । हा विनाशासी थोर । विदारक ॥ १९१ ॥

"Therefore, there is no sin greater than doubt; it is a powerful destroyer of one's well-being."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संशयाहुनि Noun
Sanshayahuni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thor
मोठे
Great
पाप Noun
Paap
पाप
Sin
घोर Adjective
Ghor
भयानक
Terrible
विदारक Adjective
Vidarak
नाश करणारा
Destroyer

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा मोठे आणि भयंकर दुसरे कोणतेही पाप नाही. हा संशय माणसाचा पूर्णपणे नाश करणारा आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, संशय हा माणसाच्या प्रगतीतील सर्वात मोठा अडथळा आहे. अज्ञानी माणसाला ज्ञान दिले जाऊ शकते, परंतु ज्याच्या मनात संशय निर्माण होतो, त्याचे ज्ञान, भक्ती आणि कर्म सर्व व्यर्थ ठरते. संशय हा बुद्धीला ग्रासतो आणि माणसाला सत्यापासून दूर नेतो, ज्यामुळे शेवटी त्याचा सर्वनाश होतो. म्हणून संशयाला सर्वात मोठे पाप मानले गेले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण आपल्या ध्येयावर किंवा स्वतःच्या क्षमतेवर संशय घेतला, तर आपण कधीही यशस्वी होऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेत उत्तर लिहिताना जर मनात संशय असेल, तर आपण बरोबर उत्तरही चुकीचे लिहू शकतो. म्हणून आत्मविश्वासाने कार्य करावे.

📌 संदर्भ

ज्ञानयोगाच्या मार्गावर संशय हा कसा सर्वात मोठा अडथळा आणि विनाशाचे कारण ठरतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 75

जैसा पूर्ण सरितां । समुद्रु न सांडे सर्वथा । तैसा कामु न बाधी चित्ता । जयाचिया ॥

"As the ocean, though filled by rivers, never overflows its bounds, so desires do not disturb the mind of the wise."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as
सरितां Noun
Saritan
नद्या
Rivers
समुद्रु Noun
Samudru
सागर
Ocean
सांडे Verb
Sande
मर्यादा सोडणे / ओलांडणे
To overflow or leave bounds
कामु Noun
Kamu
वासना किंवा इच्छा
Desire or passion
चित्ता Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे सर्व बाजूंनी नद्या येऊन मिळाल्या तरी समुद्र आपली मर्यादा सोडत नाही, त्याप्रमाणे ज्याच्या मनात वासना किंवा इच्छा विकार निर्माण करत नाहीत, तोच खरा स्थिर बुद्धीचा माणूस होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे अशा व्यक्तीचे) अत्यंत सुंदर उदाहरण देतात. ते म्हणतात की, पावसाळ्यात सर्व नद्या दुथडी भरून वाहतात आणि समुद्राला जाऊन मिळतात, तरीही समुद्र आपली पातळी ओलांडत नाही किंवा अस्वस्थ होत नाही. तो आपल्या गांभीर्यात स्थिर असतो. त्याचप्रमाणे, ज्या व्यक्तीचे मन आत्मस्वरूपात स्थिर झाले आहे, त्याच्यासमोर जगातील अनेक विषय, भोग आणि वासना आल्या तरी त्याचे चित्त विचलित होत नाही. तो आपल्या आंतरिक शांतीमध्ये सदैव मग्न असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपल्यासमोर अनेक प्रलोभने आणि संकटे येतात. अशा वेळी समुद्रासारखे शांत राहून आपल्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत खूप चांगले गुण मिळाले तरी गर्विष्ठ न होणे आणि कमी मिळाले तरी खचून न जाता शांत राहून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देऊन त्याचे मानसिक स्थैर्य स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा