←
बुधवार, 05 मे 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 136

तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥

म्हणोनि तूं आतां । झकविली सांडीं चिंता । उठीं वेगीं पंडुसुता । धनुष्य घेईं ॥ १३६ ॥

"Therefore, now, cast away this deluded anxiety; rise quickly, O son of Pandu, and take up the bow."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविली Adjective
Zhakavili
व्यर्थ किंवा चुकीची
Deluded or vain
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर किंवा सोडून दे
Discard or give up
चिंता Noun
Chinta
काळजी
Anxiety or worry
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरेने किंवा लवकर
Quickly
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu
धनुष्य Noun
Dhanushya
कोदंड
Bow

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, आता तू ही व्यर्थ चिंता सोडून दे. हे पांडुपुत्रा, लवकर उठ आणि तुझे धनुष्य हातात घे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत श्रीज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून उपदेश करत आहेत. जेव्हा अर्जुन मोहाने ग्रासलेला होता आणि युद्ध करण्यास नकार देत होता, तेव्हा श्रीकृष्ण त्याला कर्तव्याची जाणीव करून देतात. 'झकविली' म्हणजे अज्ञानामुळे निर्माण झालेली चुकीची चिंता. संत ज्ञानेश्वर सांगतात की, शोक करणे हे शूराचे लक्षण नाही. आत्मज्ञानाचा विचार केल्यावर ही चिंता फोल ठरते, म्हणून कर्मासाठी सज्ज होणे हाच एकमेव मार्ग आहे. येथे 'पंडुसुता' असे संबोधून अर्जुनाला त्याच्या क्षत्रिय कुळाची आणि पराक्रमाची आठवण करून दिली आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात घाबरून जातो किंवा निर्णय घेऊ शकत नाही, तेव्हा रडत न बसता धैर्याने उभे राहून आपले कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडण्याऐवजी 'उठीं वेगीं' या उक्तीप्रमाणे प्रत्यक्ष अभ्यासाला सुरुवात करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह आणि शोक सोडून युद्धासाठी सज्ज होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 76

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती तन्मय । आत्मरूपीं ॥ ७६ ॥

"Therefore, renouncing these external objects, those who without doubt become absorbed in the Self within."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियसुख
Sense objects
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून
Renouncing
निःसंशय Adverb
Nihsanshay
शंका नसलेले
Without doubt
तन्मय Adjective
Tanmay
एकरूप
Absorbed
आत्मरूपीं Noun
Atmarupi
आत्मस्वरूपात
In the Self

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक बाहेरील विषयांचा (इंद्रियसुखांचा) त्याग करून, मनात कोणतीही शंका न ठेवता, आपल्या अंतरात्म्यात पूर्णपणे मग्न होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो साधक बाह्य जगातील इंद्रियसुखांचा (विषयांचा) मोह सोडून देतो आणि संशयरहित होऊन आपल्या अंतःकरणात आत्मस्वरूपाशी एकरूप होतो, तोच खरा योगी. बाह्य विषयांचे आकर्षण हे मनाला विचलित करते. जेव्हा मन आत वळते, तेव्हा त्याला शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होते. ही अवस्था प्राप्त करण्यासाठी वैराग्य आणि दृढ निश्चय आवश्यक आहे. आत्मरूपी तन्मय होणे म्हणजे स्वतःच्या मूळ स्वरूपाचा शोध घेणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, आपण मोबाईल किंवा टीव्ही सारख्या बाह्य गोष्टींमध्ये जास्त वेळ घालवण्याऐवजी, थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केले पाहिजे. उदाहरण: अभ्यासाला बसताना फोन बाजूला ठेवून एकाग्र होणे.

📌 संदर्भ

इंद्रियविषयांचा त्याग करून आत्मस्वरूपात मग्न होणाऱ्या योग्याचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 11

तरी अवधारां महाराज । जे सकळ कळांचे निज । जेथूनि शब्दब्रह्मीं भोज । प्रगटे कीं ॥ ११ ॥

"Now listen, O Great Lord, who is the very essence of all arts, from whom the splendor of the Word-Brahman (Vedas) manifests."

अवधारां Verb
Avadharam
लक्ष देऊन ऐका
Listen attentively
सकळ Adjective
Sakal
सर्व
All
कळांचे Noun
Kalanche
कलांचे
Of arts
निज Noun
Nij
स्वतःचे स्थान / मूळ
Original source
शब्दब्रह्मीं Noun
Shabdabrahmi
वेदांमध्ये
In the Vedas
भोज Noun
Bhoj
शोभा / आनंद
Splendor / Enjoyment
प्रगटे Verb
Pragate
प्रकट होते
Manifests

💡 अर्थ

हे महाराज (गणेशा), आपण सर्व कलांचे मूळ स्थान आहात. आपल्यापासूनच वेदांची (शब्दब्रह्माची) शोभा प्रकट होते, हे लक्षात घ्या.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत गणेशाचे वर्णन 'कलांचे अधिष्ठान' म्हणून करतात. ते म्हणतात की, जगातील सर्व ६४ कला आणि विद्यांचे मूळ स्थान गणेशच आहे. 'शब्दब्रह्म' म्हणजे वेद आणि उपनिषदे. या वेदांमधील जे ज्ञान आणि सौंदर्य (भोज) आहे, ते गणेशाच्या कृपेनेच जगासमोर आले आहे. गणेश हा बुद्धीची देवता असल्याने सर्व वैचारिक आणि सृजनात्मक कार्यांचा तो उगम आहे, असे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन कौशल्य किंवा कला शिकताना आपण त्या विषयाच्या मुळाशी जावे आणि नम्रता ठेवावी. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी जेव्हा चित्रकला शिकतो, तेव्हा त्याने केवळ तंत्र न शिकता त्या कलेमागील भाव आणि परंपरेचा आदर करावा.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला संत ज्ञानेश्वर महाराज गणेशाची वंदना करत आहेत आणि त्याला सर्व कलांचे आणि वेदांचे उगमस्थान मानत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा