←
सोमवार, 08 मार्च 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 221

म्हणोनि समर्थें जे कीजे । तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । साधारणें ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, is practiced by others as well; that alone is accepted as the standard by common people."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरणात आणले जाते
Practiced or followed
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
साधारणें Noun
Sādhāraṇēṃ
सामान्य लोकांनी
By common people

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे काही करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. श्रेष्ठ लोक ज्या गोष्टीला प्रमाण मानतात, त्याचेच सामान्य लोक पालन करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा श्रेष्ठ व्यक्ती असतात, त्यांच्या आचरणाचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर एखादा मोठा नेता, विद्वान किंवा घरातील मोठी व्यक्ती विशिष्ट पद्धतीने वागली, तर सामान्य लोक त्यालाच आदर्श मानतात आणि तसेच वागण्याचा प्रयत्न करतात. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे निरूपण आहे. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि सत्याने वागली, तर मुले आपोआपच ती मूल्ये शिकतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी वेळेचे पालन केल्यास मुलेही वक्तशीर होतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर होणारा परिणाम ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 47

जेणे विषयांचेनि नांवे । न विसंवादिजे स्वभावें । जयाचेनि चित्तें न संभवे । द्वैतबुद्धि ॥ ४७ ॥

"He who is naturally unperturbed by sensory objects and whose mind is devoid of the sense of duality."

जेणे Pronoun
Jene
ज्याने / ज्याच्याद्वारे
By whom
विषयांचेनि Noun
Vishayancheni
विषयांच्या (इंद्रिय भोगांच्या)
Of sensory objects
विसंवादिजे Verb
Visanvadije
विचलित होणे किंवा विरोध करणे
To be disturbed or conflicted
स्वभावें Adverb
Swabhave
सहजपणे किंवा स्वभावतः
Naturally
चित्तें Noun
Chitte
मनामध्ये / अंतःकरणात
In the mind
द्वैतबुद्धि Noun
Dwaitabuddhi
भेदभाव करण्याची वृत्ती
Sense of duality

💡 अर्थ

ज्याला विषयांच्या नावाने सुद्धा कधी त्रास होत नाही आणि ज्याच्या मनात कधीही भेदभाव किंवा द्वैत निर्माण होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. असा पुरुष जो स्वभावतःच इंद्रियांच्या विषयांनी (जसे की मोह, माया) विचलित होत नाही. त्याच्या अंतःकरणात 'मी' आणि 'दुसरा' असा भेदभाव उरत नाही. त्याला सर्व चराचर सृष्टीमध्ये एकाच ईश्वराचे रूप दिसते, त्यामुळे त्याच्या मनात द्वैतबुद्धीचा लवलेशही नसतो. ही स्थिती पूर्ण वैराग्य आणि ज्ञानाची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण इतरांशी वागतो, तेव्हा जात, धर्म किंवा श्रीमंती-गरीबी असा भेदभाव न करता सर्वांना समान मानणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक आचरण आहे. उदाहरणार्थ, शाळेत सर्व मित्रांना सारखीच मदत करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे अशा व्यक्तीची लक्षणे सांगत आहेत जिने मानसिक संतुलन प्राप्त केले आहे आणि जिला सर्वत्र एकता दिसते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 72

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥ ७२ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and prescribed duties excellently, leaving aside the hope for rewards."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा समर्पक
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे किंवा कृतीत आणावे
Should practice or perform
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची अपेक्षा किंवा इच्छा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Having abandoned or giving up

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्रानुसार आपले कर्तव्य आहे, तेच फळाची अपेक्षा न ठेवता उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते सांगतात की मनुष्याने कर्माची निवड करताना स्वतःच्या स्वार्थाचा विचार न करता, जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे धर्माने (कर्तव्याने) 'विहित' (नेमून दिलेले) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना ते केवळ उरकून टाकू नये, तर ते 'उत्तम' रीतीने पार पाडावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हे कर्म करताना मनात फळाची कोणतीही आशा (फळाशा) ठेवू नये. जेव्हा आपण फळाचा मोह सोडतो, तेव्हाच आपण त्या कर्मात आपले पूर्ण कौशल्य ओतू शकतो आणि ते कर्म बंधनास कारणीभूत ठरत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की एखाद्या विद्यार्थ्याने 'मला किती गुण मिळतील?' या विचारात वेळ न घालवता, आपला अभ्यास हेच आपले विहित कर्तव्य मानून ते प्रामाणिकपणे करणे, हे या ओवीचे उत्तम उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

संसारात राहून कर्माच्या बंधनात न अडकता जीवन कसे जगावे, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा