←
शुक्रवार, 23 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 242

म्हणोनि हा नित्य । सर्वगत आणि शाश्वत । अचल हा सनातन । निभ्रांत मानीं ॥

"Therefore, know this (soul) to be eternal, omnipresent, stable, immovable, and ancient; believe this without doubt."

नित्य Adjective
Nitya
कायम टिकणारा
Eternal
सर्वगत Adjective
Sarvagata
सर्वव्यापी
Omnipresent
शाश्वत Adjective
Shashvata
कधीही न संपणारा
Perpetual
अचल Adjective
Achala
स्थिर
Immovable
सनातन Adjective
Sanatana
अनादी
Ancient
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
शंकारहित
Without doubt

💡 अर्थ

म्हणून हा आत्मा कायम टिकणारा, सर्व ठिकाणी असलेला, कधीही न बदलणारा, स्थिर आणि अनादी आहे, हे तू नक्की समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की आत्मा हा 'नित्य' म्हणजे काळाच्या पलीकडे असलेला आहे. तो 'सर्वगत' आहे, म्हणजे तो सर्व चराचर सृष्टीत व्यापून उरला आहे. तो 'शाश्वत' आणि 'अचल' आहे, म्हणजे त्यात कोणताही बदल किंवा हालचाल होत नाही. तो 'सनातन' आहे, म्हणजे त्याला सुरुवात किंवा शेवट नाही. अर्जुनाला उपदेश करताना ते सांगतात की या सत्याबद्दल मनात कोणतीही शंका (निभ्रांत) ठेवू नकोस. हे आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर मृत्यूचे भय उरत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा एखाद्या गोष्टीच्या विनाशाची भीती वाटते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले खरे स्वरूप (आत्मा) अविनाशी आहे. उदाहरण: परीक्षेचा निकाल खराब लागला तरी खचून न जाता, स्वतःच्या आंतरिक शक्तीवर विश्वास ठेवून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि त्याचे गुणधर्म समजावून सांगत आहेत जेणेकरून त्याचा मोह दूर व्हावा.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 193

म्हणौनि विषयांचें चिंतन । तेंचि अनर्थाचें मूळ जाण । यापासुनि सर्वथा मन । आवरावें ॥ १९३ ॥

"Therefore, contemplation of sense-objects is the very root of all evil; hence, the mind should be restrained from it by all means."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
विषयांचें Noun
Vishayanche
इंद्रिय भोगांचे
Of sensory objects
चिंतन Noun
Chintan
सतत विचार करणे
Contemplation
अनर्थाचें Noun
Anarthache
संकटाचे किंवा नाशाचे
Of calamity or ruin
मूळ Noun
Mool
कारण किंवा पाया
Root or source
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Completely
आवरावें Verb
Aavaraave
नियंत्रण करावे
Should be restrained

💡 अर्थ

म्हणून विषयांचे (भोगवस्तूंचे) सतत चिंतन करणे हेच सर्व संकटांचे मूळ आहे, हे लक्षात घेऊन मनाला त्यापासून पूर्णपणे आवरले पाहिजे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी अध:पाताची सुरुवात ही इंद्रियविषयांच्या विचारातून होते. जेव्हा मन सतत भौतिक सुखांचा किंवा विषयांचा विचार करते, तेव्हा त्यातून आसक्ती निर्माण होते. ही आसक्तीच पुढे क्रोध, मोह आणि बुद्धीचा नाश करण्यास कारणीभूत ठरते. म्हणून साधकाने किंवा सामान्य माणसानेही जर स्वतःचे कल्याण साधायचे असेल, तर मनाला या विषयांच्या चिंतनापासून दूर ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. हे चिंतनच सर्व अनर्थांचे उगमस्थान आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या वाईट सवयीचे (उदा. मोबाईलचे व्यसन) सतत विचार येत असतील, तर ते विचारच आपल्याला कृतीकडे नेतात. अशा वेळी मनाला जाणीवपूर्वक दुसऱ्या चांगल्या कामात गुंतवणे म्हणजे 'मन आवरणे' होय.

📌 संदर्भ

इंद्रियविषयांच्या ध्यानामुळे मनुष्याचा अध:पात कसा होतो, हे सांगताना माउली हा उपदेश करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 63

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं कर्मठ होईजे । हें कांहींच न कीजे । सर्वथा येथ ॥

"Therefore, one should not abandon action, nor should one become a ritualist; neither of these should be done at all."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे / त्याग करावा
Should be abandoned
कर्मठ Adjective
Karmatha
केवळ कर्मकांडात गुंतलेला
Ritualistic / Dogmatic
कीजे Verb
Kije
करावे
Should be done
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कोणत्याही प्रकारे
In every way / entirely

💡 अर्थ

म्हणून कर्माचा त्याग करावा किंवा केवळ कर्मकांडात अडकून राहावे, या दोन्ही गोष्टी येथे करू नयेत.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मोक्षप्राप्तीसाठी कर्म सोडून संन्यास घेणे किंवा केवळ फळाच्या आशेने कर्मकांडात गुंतून राहणे हे दोन्ही मार्ग चुकीचे आहेत. खरा मार्ग म्हणजे फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडणे. कर्माचा त्याग करणे देहधारी माणसाला शक्य नाही आणि केवळ बाह्य कर्मकांडाने आत्मज्ञान मिळत नाही, म्हणून या दोन्ही टोकाच्या भूमिका टाळल्या पाहिजेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, आपण आपले काम कंटाळून सोडू नये किंवा फक्त पैशाच्या हव्यासापोटी करू नये, तर ते आपली जबाबदारी समजून आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा करू नये आणि केवळ गुणांसाठी न वाचता ज्ञान मिळवण्यासाठी वाचावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे स्वरूप समजावून सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्मत्याग आणि कर्मकांड यातील सुवर्णमध्य स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा