←
मंगळवार, 09 डिसेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 382

हे ब्राह्मी स्थिती पाविजे | तरी देहभावाते सांडिजे | मग निभ्रांत होइजे | परब्रह्मी || ३८२ ||

"To attain this Brahmi state, one must abandon body-consciousness; then one becomes undoubtedly established in the Supreme Brahman."

ब्राह्मी Adjective
Brahmi
ब्रह्मविषयक किंवा परमात्म्याशी संबंधित
Related to Brahman or Supreme Reality
पाविजे Verb
Pavije
मिळवणे किंवा प्राप्त करणे
To attain or reach
देहभावाते Noun
Dehabhavate
शरीराचा अभिमान किंवा देहबुद्धी
Body consciousness or ego
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करणे किंवा सोडून देणे
To abandon or discard
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
संशयरहित किंवा खात्रीने
Without doubt or certainly
परब्रह्मी Noun
Parabrahmi
परमात्म्यामध्ये
In the Supreme Brahman

💡 अर्थ

जर आपल्याला ब्रह्मस्थिती (परमेश्वराशी एकरूप होण्याची अवस्था) प्राप्त करायची असेल, तर 'मी म्हणजे हे शरीर' हा अहंकार सोडून दिला पाहिजे. असे केल्यावर माणूस खात्रीने परब्रह्मामध्ये विलीन होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'ब्राह्मी स्थिती' प्राप्त करण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत माणसाला आपल्या शरीराचा अभिमान असतो, तोपर्यंत त्याला आत्मज्ञान प्राप्त होत नाही. जेव्हा साधक 'देहभाव' (मी केवळ शरीर आहे ही भावना) त्यागून देहापलीकडे असलेल्या आत्मतत्त्वाचा विचार करतो, तेव्हाच तो संशयरहित होऊन परब्रह्माशी एकरूप होतो. ही अवस्था म्हणजे सर्व दुःखांचा अंत आणि शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा आपल्या रूपाचा किंवा शरीराचा खूप गर्व करतो. हा गर्व किंवा अहंकार सोडल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, संकटाच्या वेळी 'हे शरीर नश्वर आहे पण माझा आत्मा अविनाशी आहे' असा विचार केल्यास भीती कमी होते.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायाच्या शेवटी स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ब्राह्मी स्थितीचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 148

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । यासी उपायु आन नाहीं । इंद्रियें दमनुनि राही । आपणपां जो ॥

"Therefore, O Arjuna, see that there is no other remedy for this; he who remains with his senses subdued within himself is truly steady."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा लक्षात घे
Observe or see
उपायु Noun
Upayu
मार्ग किंवा उपाय
Remedy or way
आन Adjective
Aan
दुसरा
Other
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
दमनुनि Verb
Damununi
संयम राखून किंवा जिंकून
By controlling or subduing
आपणपां Pronoun
Aapanpa
स्वतःमध्ये
Within oneself

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना लक्षात घे, इंद्रियांवर ताबा मिळवण्याशिवाय दुसरा कोणताही मार्ग नाही. जो आपल्या इंद्रियांना आवरून धरतो, तोच स्वतःमध्ये स्थिर राहतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी इंद्रियनिग्रह (इंद्रियांवर ताबा) अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत आपली इंद्रिये बाह्य विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन स्थिर होऊ शकत नाही. म्हणून अर्जुनाला उद्देशून ते म्हणतात की, इंद्रियांना जिंकणे हाच मनाच्या शांतीचा खरा उपाय आहे. जो मनुष्य आपल्या इंद्रियांना आवरतो, तोच खऱ्या अर्थाने आत्मस्वरूपात स्थिर होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना मोबाईल किंवा खेळाकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवून एकाग्रतेने अभ्यास करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर बुद्धी प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 251

जैसा पूर्णत्वें भरला। समुद्रु न ओलांडी वेला। तैसा क्षोभु न पावे भला। कामु पावो ॥

जैसा पूर्णत्वे भरला। समुद्रु न ओलांडी वेला। तैसा क्षोभु न पावे भला। कामु पावो ॥

"As the ocean, though full, does not cross its limits, so the virtuous one does not suffer agitation even when desires approach."

पूर्णत्वें Adverb
Purnatve
पूर्णपणे भरलेला
Completely full
समुद्रु Noun
Samudru
सागर
Ocean
ओलांडी Verb
Olandi
ओलांडणे / उल्लंघन करणे
To cross or transgress
वेला Noun
Vela
मर्यादा किंवा किनारा
Boundary or shore
क्षोभु Noun
Kshobhu
अस्वस्थता किंवा खळबळ
Agitation or disturbance
कामु Noun
Kamu
इच्छा किंवा वासना
Desire

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे पूर्ण भरलेला समुद्र आपली मर्यादा ओलांडत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुष मनात इच्छा निर्माण झाल्या तरी विचलित होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात अनेक नद्यांचे पाणी येऊन मिळाले तरी समुद्र आपली मर्यादा (वेला) सोडून बाहेर येत नाही, तो आपल्या गंभीर स्वरूपात शांतच राहतो; त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाच्या मनात विषयांच्या विविध इच्छा आल्या तरी त्याचे अंत:करण क्षोभ पावत नाही. तो आपल्या आत्मस्वरूपात स्थिर असतो आणि बाह्य जगातील आकर्षणांमुळे आपली शांती गमावत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्यासमोर अनेक प्रलोभने किंवा आव्हाने येतात, तेव्हा समुद्रासारखे शांत राहून आपल्या ध्येयापासून ढळू नये. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी सोशल मीडियाच्या आकर्षणाने विचलित न होता अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देऊन मनाच्या स्थिरतेचे महत्त्व स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा