←
रविवार, 07 डिसेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 12

जेथ चित्तशुद्धि जाहली । तेथ बुद्धी स्थिर पावली । मग आत्मस्वरूपीं मिळली । सहजेंचि ॥

जेथे चित्तशुद्धी झाली, तेथे बुद्धी स्थिर झाली आणि मग ती सहजपणे आत्मस्वरूपात विलीन झाली.

"Where the mind becomes pure, the intellect finds stability; then it effortlessly unites with the Self."

चित्तशुद्धि Noun
Chittashuddhi
मनाची शुद्धता
Purification of mind
जाहली Verb
Jahali
झाली
Happened/Occurred
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ किंवा शांत
Steady or Stable
पावली Verb
Pavali
प्राप्त झाली
Attained
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपात
In the true self
सहजेंचि Adverb
Sahajenchi
आपोआप किंवा नैसर्गिकरित्या
Naturally or Effortlessly

💡 अर्थ

जेव्हा मन स्वच्छ आणि शुद्ध होते, तेव्हा बुद्धी स्थिर होते. अशी स्थिर बुद्धी मग आपोआप आपल्या खऱ्या स्वरूपाशी (आत्म्याशी) एकरूप होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आध्यात्मिक प्रगतीचा क्रम स्पष्ट करतात. साधकाच्या अंतःकरणातील दोष आणि वासना निघून गेल्या की 'चित्तशुद्धी' प्राप्त होते. शुद्ध चित्त हे आरशासारखे असते, ज्यात सत्याचे प्रतिबिंब स्पष्ट दिसते. अशा स्थितीत बुद्धी चंचल न राहता स्थिर होते. ही स्थिर बुद्धीच मनुष्याला आत्मसाक्षात्कारापर्यंत पोहोचवते. हे सर्व प्रयत्नपूर्वक करण्यापेक्षा सहजतेने (नैसर्गिकरित्या) घडते, कारण शुद्धता हेच आत्म्याचे मूळ स्वरूप आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय गाठण्यासाठी आधी मन शांत आणि विचारांनी शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी जर मन भीतीपासून मुक्त (शुद्ध) असेल, तर बुद्धी स्थिर राहते आणि कठीण प्रश्नांची उत्तरेही सहज सुचतात.

📌 संदर्भ

निःस्वार्थ कर्माने ज्याचे चित्त शुद्ध झाले आहे, अशा साधकाची अवस्था ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 94

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न शिवती। जैसा जळीं जळु न लिंपती। पद्मपत्र॥ ९४॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not touch the sense of doership; just as the lotus leaf is not wetted by water though it stays in it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी कर्ता आहे ही भावना
Sense of doership
शिवती Verb
Shivati
स्पर्श करणे
To touch
जळीं Noun
Jali
पाण्यात
In water
लिंपती Verb
Limpati
भिजणे किंवा माखणे
To be smeared or wetted
पद्मपत्र Noun
Padmapatra
कमळाचे पान
Lotus leaf

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यात असूनही त्याला पाणी चिकटत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानी माणूस कर्मे करतो पण त्याला कर्माचा अभिमान किंवा फळ चिकटत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. आत्मज्ञानी पुरुष सर्व लौकिक कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार नसतो. जसे कमळाचे पान पाण्यातच वाढते, पण पाण्याचा एक थेंबही त्यावर थांबत नाही, तसेच ज्ञानी पुरुष संसारात राहूनही संसाराच्या मोहापासून अलिप्त असतो. कर्माचे फळ त्याला बाधत नाही कारण त्याचे चित्त ईश्वराशी जोडलेले असते. तो कर्माचा कर्ता स्वतःला मानत नाही, तर ती ईश्वरी इच्छा मानतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी खूप कष्ट करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केले पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करावा, पण निकालाच्या चिंतेत किंवा यशाच्या गर्वात अडकून पडू नये.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष संसारात राहूनही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 201

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती । परि तीं कर्तेपणा न येती । जैसा सूर्य प्रकाशु न घेती । तैसे जाणावे ॥

"Therefore actions are performed, but they do not bring doership; just as the sun does not take the light, so should it be known."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कर्मे Noun
Karme
कर्मे / कार्ये
Actions
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मीपणा / अहंकार
Doership / Ego
सूर्य Noun
Surya
सूर्य
Sun
प्रकाशु Noun
Prakashu
प्रकाश
Light
जाणावे Verb
Janave
समजावे
Should be known

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती करताना 'मी करतो' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्य प्रकाश देतो पण तो प्रकाश स्वतःसाठी घेत नाही, तसेच हे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ज्ञानी पुरुष सर्व विहित कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' ही भावना नसते. ज्याप्रमाणे सूर्य संपूर्ण जगाला प्रकाश देतो, पण त्या प्रकाशाचा उपभोग तो स्वतः घेत नाही किंवा त्या प्रकाशाचे श्रेय घेण्याचा अहंकार बाळगत नाही, त्याचप्रमाणे मुक्त पुरुष कर्माच्या फळापासून आणि अहंकारापासून अलिप्त राहतो. कर्मे होऊनही ती त्याला बांधत नाहीत कारण त्यात 'कर्तेपणा' नसतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कर्तव्ये पार पाडताना 'मी हे केले' असा गर्व करू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना ती आपले कर्तव्य समजून करावी, त्याचे प्रदर्शन करू नये. यामुळे मनाला शांती मिळते आणि अहंकार वाढत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मात असूनही कर्मापासून कसा अलिप्त असतो आणि अहंकाररहित कर्म कसे करावे, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा