←
मंगळवार, 25 नोव्हेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 162

म्हणोनि अज्ञानापासोनि फिटे । आणि संशयाचीं जाळीं तुटे । मग आत्मस्वरूपीं नीटें । पाविजे गा ॥ १६२ ॥

"Therefore, as ignorance vanishes and the nets of doubt are torn asunder, one rightfully attains the state of the Self."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अज्ञानापासोनि Noun
Ajnanapasoni
अज्ञानापासून
From ignorance
फिटे Verb
Phite
दूर होते किंवा सुटका होते
Is removed or cleared
संशयाचीं Noun
Sanshayachi
संशयाची
Of doubt
जाळीं Noun
Jali
जाळी
Web or net
तुटे Verb
Tute
तुटते
Breaks
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
स्वतःच्या मूळ स्वरूपात
In the nature of the self
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होतो
Attains or reaches

💡 अर्थ

म्हणून जेव्हा अज्ञान दूर होते आणि संशयाचे जाळे तुटते, तेव्हा मनुष्य आपल्या आत्मस्वरूपाला सहजपणे प्राप्त होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाची प्रक्रिया स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याच्या बुद्धीवर अज्ञानाचे आवरण असते आणि मनात विविध शंकांचे जाळे असते, तोपर्यंत त्याला स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाची ओळख पटत नाही. परंतु, जेव्हा गुरूंच्या मार्गदर्शनाने किंवा साधनेने अज्ञान नाहीसे होते आणि संशयाची सर्व बंधने तुटून पडतात, तेव्हा साधक कोणत्याही अडथळ्याशिवाय सरळ आपल्या आत्मस्वरूपात विलीन होतो. हे आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी संशयाचा त्याग करणे हाच मुख्य मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय गाठताना मनात शंका न ठेवता पूर्ण विश्वासाने पाऊल उचलले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या नवीन व्यवसायात किंवा अभ्यासात 'मला हे जमेल का?' असा संशय न धरता पूर्ण निष्ठेने काम केल्यास यश निश्चित मिळते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या तलवारीने संशयाचा नाश करण्याच्या महत्त्वावर भर देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 141

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सद्धर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । विरक्तु होऊनि ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and which, when practiced, is righteous; do it with a mind detached from results."

उचित Adjective
uchita
योग्य
Appropriate
सद्धर्म Noun
saddharma
सत्कर्म किंवा सत्य मार्ग
Righteousness or True path
आचरतां Verb
ācharatāṃ
आचरण करताना
While performing or practicing
मनोधर्म Noun
manodharma
मनाचा निश्चय किंवा स्वभाव
Mental resolve or disposition
विरक्तु Adjective
viraktu
अनासक्त किंवा मोह नसलेला
Detached or Dispassionate

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे आचरल्याने धर्माचे पालन होते, तेच कर्म तू मनात कोणतीही आसक्ती न ठेवता कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे त्याच्यासाठी विहित किंवा योग्य आहे. असे कर्म करताना ते 'सद्धर्म' म्हणजे सत्याच्या मार्गावर चालणारे असावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हे कर्म करताना मनात फळाची अपेक्षा किंवा कर्माबद्दलची आसक्ती (विरक्त होऊन) नसावी. जेव्हा आपण निस्वार्थ भावनेने आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हाच ते खऱ्या अर्थाने योग ठरते आणि मनुष्याला बंधनातून मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाकडे आपले कर्तव्य म्हणून पाहावे, केवळ परीक्षेत गुण मिळवण्यासाठी नाही. जेव्हा आपण फळाची चिंता न करता मनापासून काम करतो, तेव्हा ताण कमी होतो आणि कामाचा दर्जा सुधारतो.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आसक्ती सोडून विहित कर्म करण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 22

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् । कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे ॥ २२ ॥

तैसेचि ते अठराही अक्षौहिणी । जेथ उभीं ठाकलीं असतीं दोन्ही । सैन्यें तेथें चक्रपाणी । रथु नेला ॥ २२ ॥

"In the same way, where the eighteen Akshauhini armies were standing, there Lord Krishna led the chariot."

अठराही Adjective
Aṭharāhī
अठरा
Eighteen
अक्षौहिणी Noun
Akṣauhiṇī
सैन्य मोजण्याचे एक प्राचीन माप
A large military unit
चक्रपाणी Noun
Cakrapāṇī
श्रीकृष्ण (ज्याच्या हातात चक्र आहे)
Lord Krishna
रथु Noun
Rathu
रथ
Chariot
नेला Verb
Nelā
घेऊन गेले
Took or Led
दोन्ही Adjective
Donhī
दोन्ही बाजूंची
Both sides

💡 अर्थ

ज्या ठिकाणी दोन्ही बाजूंची अठरा अक्षौहिणी सैन्य उभी होती, त्या ठिकाणी भगवान श्रीकृष्णांनी रथ नेला.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत वर्णन करतात की, अर्जुनाच्या विनंतीचा मान राखून भगवान श्रीकृष्णांनी (चक्रपाणी) रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेला. कौरवांची अकरा आणि पांडवांची सात अशी एकूण अठरा अक्षौहिणी सेना जिथे युद्धासाठी सज्ज होऊन उभी होती, त्या रणभूमीच्या मध्यभागी रथाची स्थापना केली. हे श्रीकृष्णाचे आपल्या भक्ताप्रती असलेले प्रेम आणि त्याचे सारथ्य करण्याचे कर्तव्य दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या अनुभवी व्यक्तीला किंवा ईश्वराला आपला मार्गदर्शक मानतो, तेव्हा ते आपल्याला योग्य वेळी योग्य ठिकाणी पोहोचवतात. उदाहरण: कठीण प्रसंगात गोंधळून न जाता आपल्या गुरूंच्या सल्ल्यावर विश्वास ठेवल्यास आपल्याला योग्य मार्ग सापडतो.

📌 संदर्भ

अर्जुनाने श्रीकृष्णाला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्ये नेण्यास सांगितले जेणेकरून तो युद्धासाठी आलेल्या वीरांचे निरीक्षण करू शकेल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा