←
मंगळवार, 11 नोव्हेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 29

वेधु लागला चित्तासी । भ्रमु जाहला मानसीं । न कळे काय आपणासी । उचित कीं ॥

"My mind is pierced with pain, and I am confused. I do not know what is appropriate for me."

वेधु Noun
Vedhu
ओढ किंवा टोचणे (वेदना)
Piercing or intense distress
चित्तासी Noun
Chittasi
मनाला किंवा अंतःकरणाला
To the mind or consciousness
भ्रमु Noun
Bhramu
गोंधळ किंवा भ्रम
Confusion or delusion
मानसीं Noun
Manasi
मनामध्ये
In the mind
उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा बरोबर
Proper or appropriate
न कळे Verb
Na kale
समजत नाही
Does not understand

💡 अर्थ

माझ्या मनाला खूप त्रास होत आहे आणि माझे मन गोंधळून गेले आहे. मला आता काय करावे आणि माझ्यासाठी काय योग्य आहे, हे काहीच समजत नाहीये.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या पहिल्या अध्यायातील या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या मानसिक स्थितीचे वर्णन करत आहेत. कुरुक्षेत्रावर आपल्याच नातेवाईकांना युद्धासाठी समोर उभे पाहून अर्जुन अत्यंत व्याकुळ झाला आहे. त्याच्या चित्ताला (मनाला) जणू काही टोचल्यासारखे दुःख होत आहे. जेव्हा माणसाचे मन मोहाने ग्रासले जाते, तेव्हा त्याची सारासार विचार करण्याची शक्ती नष्ट होते. अर्जुनाला येथे 'स्वधर्म' (कर्तव्य) आणि 'मोह' (नातेसंबंध) यातील फरक समजेनासा झाला आहे. ही अवस्था केवळ अर्जुनाची नसून, जीवनात कठीण प्रसंगी गोंधळलेल्या प्रत्येक मानवाची असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण जीवनात मोठ्या संकटात असतो आणि निर्णय घेऊ शकत नाही, तेव्हा गोंधळून न जाता मार्गदर्शकाचा सल्ला घ्यावा. उदाहरण: करिअर निवडताना किंवा मोठ्या वादात पडल्यावर काय योग्य आहे हे सुचत नाही, तेव्हा शांत राहून विचार करणे गरजेचे असते.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर आपल्या स्वकीयांना पाहून अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेली व्याकुळता आणि कर्तव्याबद्दलचा गोंधळ येथे व्यक्त झाला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 219

म्हणोनि तूं आतां । झणीं शोक करिसी पांडुसुता । हें सर्वथा अनुचिता । न विचारितां ॥ २१९ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not grieve now; this is altogether improper without due reflection."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhaṇīṃ
मुळीच / कधीही
At all / Never
शोक Noun
Shoka
दुःख / रडणे
Grief / Sorrow
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
अनुचिता Adjective
Anuchita
अयोग्य
Improper / Unfair
विचारितां Verb
Vicharita
विचार न करता
Without thinking

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता मुळीच शोक करू नकोस. विचार न करता असे दुःख करणे हे पूर्णपणे अयोग्य आहे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व लक्षात घेता शोक करणे व्यर्थ आहे. अर्जुन मोहवश होऊन आपल्या स्वकीयांच्या मृत्यूच्या कल्पनेने व्याकुळ झाला होता. महाराज म्हणतात की, विवेकाचा आधार न घेता केवळ भावनेच्या भरात दुःख करणे हे एका ज्ञानी योद्ध्याला शोभत नाही. सत्याचा विचार न करता केलेले दुःख हे अज्ञानाचे लक्षण आहे, म्हणून अर्जुनाने हा शोक सोडून दिला पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अपयश येते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा रडत न बसता शांतपणे परिस्थितीचा विचार करावा. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाले तर रडण्यापेक्षा, आपल्या अभ्यासात कुठे कमतरता राहिली याचा विचार करून पुन्हा प्रयत्न करणे हाच खरा विवेक आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की आत्म्याच्या अमरत्वाचा विचार करता, देहासाठी शोक करणे अयोग्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 220

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्यलोकीं ॥ २२० ॥

"Therefore, whatever the powerful (great) do, the same is practiced by others; that alone is accepted as the standard by common people."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ पुरुषाने
By the powerful or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे किंवा पाळावे
To practice or follow
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्यलोकीं Noun
Samanyaloki
सामान्य माणसांनी
By common people
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done

💡 अर्थ

मोठी किंवा समर्थ माणसे जे काही करतात, त्याचेच इतर लोक अनुकरण करतात. सामान्य लोक त्यांच्या वागण्यालाच आदर्श मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे श्रेष्ठ किंवा प्रभावशाली व्यक्ती असतात, त्यांच्या कृतींचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर एखादा ज्ञानी किंवा समर्थ पुरुष सदाचाराने वागला, तर समाज त्याचेच अनुकरण करतो. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण तेच समाजासाठी 'प्रमाण' किंवा आदर्श ठरते. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे मराठी निरूपण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि प्रेमाने वागली, तर मुलेही तसेच वागायला शिकतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी खोटे न बोलल्यास मुलेही सत्याचा मार्ग धरतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर काय परिणाम होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा