←
रविवार, 05 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 92

म्हणौनि स्वधर्मु जो विहितु । तोचि आचरिजे उचितु । जैसा मार्गु हा सुवातु । चालतां न पावे ॥ ९२ ॥

"Therefore, perform your prescribed duty properly; for just as a good path does not cause weariness to the walker, so is the path of one's own duty."

स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
विहितु Adjective
Vihitu
शास्त्रसंमत किंवा नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे
Should be practiced
उचितु Adjective
Uchitu
योग्य किंवा उचित
Appropriate or proper
सुवातु Noun
Suvatu
चांगला मार्ग
A good or smooth path

💡 अर्थ

म्हणून आपल्याला जो विहित (सांगितलेला) असा स्वधर्म आहे, त्याचेच योग्य प्रकारे आचरण करावे. जसा चांगला मार्ग चालताना थकवा येत नाही, तसा स्वधर्माचा मार्ग सोपा असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माच्या पालनाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या प्रकृतीला आणि शास्त्राला अनुसरून जे कर्तव्य (स्वधर्म) प्राप्त झाले आहे, त्याचेच पालन करावे. जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य करतो, तेव्हा ते ओझे वाटत नाही. ज्याप्रमाणे एखादा प्रशस्त आणि अडथळे नसलेला रस्ता प्रवाशाला थकवा जाणवू देत नाही आणि तो सहजपणे ध्येयापर्यंत पोहोचतो, त्याचप्रमाणे स्वधर्माचे आचरण केल्याने मनुष्याची आध्यात्मिक प्रगती विनासायास होते. परधर्माचे किंवा दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे अनुकरण करणे हे कठीण आणि त्रासदायक ठरू शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी ओळखून काम करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्याने प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हा त्याचा स्वधर्म आहे. दुसऱ्याची नक्कल करण्यापेक्षा स्वतःच्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित केल्यास कामाचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करणे कसे सुखकर आणि श्रेयस्कर आहे, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 59

म्हणोनि उचित कर्म । जेणे पाविजे स्वधर्म । तेचि आचरावें उत्तम । सर्वकाळ ॥ ५९ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions by which your duty is fulfilled; practice them excellently at all times."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
पाविजे Verb
Pavije
मिळते किंवा साध्य होते
Attained or fulfilled
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे
Should practice
उत्तम Adjective
Uttam
श्रेष्ठ किंवा चांगल्या प्रकारे
Excellent
सर्वकाळ Adverb
Sarvakaal
नेहमी
Always

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि ज्याने आपल्या कर्तव्याचे पालन होते, तेच काम नेहमी चांगल्या प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने गोंधळून न जाता आपल्या वाट्याला आलेले जे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) आहे, तेच ओळखावे. जे कर्म करणे नैतिकदृष्ट्या आणि शास्त्रानुसार योग्य आहे, तेच कर्म कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता अत्यंत निष्ठेने आणि उत्तम रीतीने सतत करत राहावे. स्वधर्माचे आचरण हेच ईश्वराची खरी सेवा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात, तर अभ्यास करणे हा तुमचा 'स्वधर्म' आहे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा, दररोज प्रामाणिकपणे आणि उत्तम प्रकारे अभ्यास करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माच्या पालनाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 12

जेथ चित्तशुद्धि जाहली । तेथ बुद्धी स्थिर पावली । मग आत्मस्वरूपीं मिळली । सहजेंचि ॥

जेथे चित्तशुद्धी झाली, तेथे बुद्धी स्थिर झाली आणि मग ती सहजपणे आत्मस्वरूपात विलीन झाली.

"Where the mind becomes pure, the intellect finds stability; then it effortlessly unites with the Self."

चित्तशुद्धि Noun
Chittashuddhi
मनाची शुद्धता
Purification of mind
जाहली Verb
Jahali
झाली
Happened/Occurred
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ किंवा शांत
Steady or Stable
पावली Verb
Pavali
प्राप्त झाली
Attained
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपात
In the true self
सहजेंचि Adverb
Sahajenchi
आपोआप किंवा नैसर्गिकरित्या
Naturally or Effortlessly

💡 अर्थ

जेव्हा मन स्वच्छ आणि शुद्ध होते, तेव्हा बुद्धी स्थिर होते. अशी स्थिर बुद्धी मग आपोआप आपल्या खऱ्या स्वरूपाशी (आत्म्याशी) एकरूप होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आध्यात्मिक प्रगतीचा क्रम स्पष्ट करतात. साधकाच्या अंतःकरणातील दोष आणि वासना निघून गेल्या की 'चित्तशुद्धी' प्राप्त होते. शुद्ध चित्त हे आरशासारखे असते, ज्यात सत्याचे प्रतिबिंब स्पष्ट दिसते. अशा स्थितीत बुद्धी चंचल न राहता स्थिर होते. ही स्थिर बुद्धीच मनुष्याला आत्मसाक्षात्कारापर्यंत पोहोचवते. हे सर्व प्रयत्नपूर्वक करण्यापेक्षा सहजतेने (नैसर्गिकरित्या) घडते, कारण शुद्धता हेच आत्म्याचे मूळ स्वरूप आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय गाठण्यासाठी आधी मन शांत आणि विचारांनी शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी जर मन भीतीपासून मुक्त (शुद्ध) असेल, तर बुद्धी स्थिर राहते आणि कठीण प्रश्नांची उत्तरेही सहज सुचतात.

📌 संदर्भ

निःस्वार्थ कर्माने ज्याचे चित्त शुद्ध झाले आहे, अशा साधकाची अवस्था ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा