←
बुधवार, 17 सप्टेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 35

जेथें संकल्पाचां पायीं । आशेचीं पाऊलें नाहीं । तेथें कर्माची गोठी कायी । उरेल सांगा ॥ ३५ ॥

"Where the footsteps of hope do not follow the path of resolution, tell me, how can any talk of karma remain there?"

संकल्पाचां Noun
Sankalpachan
संकल्पाच्या
Of resolution/intent
आशेचीं Noun
Ashechin
आशेची/अपेक्षेची
Of hope/expectation
पाऊलें Noun
Paulen
पावले
Footsteps
कर्माची Noun
Karmachi
कर्माची
Of action
गोठी Noun
Gothi
गोष्ट/चर्चा
Matter/Story
उरेल Verb
Urel
शिल्लक राहील
Will remain

💡 अर्थ

जिथे एखादा विचार किंवा संकल्प केल्यावर त्याच्या मागे फळाची आशा नसते, तिथे कर्माचे बंधन उरतच नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व स्पष्ट करतात. सामान्यतः मनुष्य जेव्हा एखादा 'संकल्प' (निश्चय) करतो, तेव्हा त्याच्या पावलावर पाऊल ठेवून 'आशा' (फळाची अपेक्षा) येतेच. पण ज्या ठिकाणी संकल्पाच्या मागे आशेचे पाऊल पडत नाही, म्हणजेच जेथे कर्म केवळ कर्तव्य भावनेने केले जाते आणि फळाची कोणतीही हाव नसते, अशा ठिकाणी कर्माचे अस्तित्वच उरत नाही. याचा अर्थ असा की, ते कर्म कर्त्याला बांधून ठेवत नाही. जेव्हा कर्तेपणाचा अहंकार आणि फळाची आसक्ती गळून पडते, तेव्हा ते कर्म 'अकर्म' होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला काय मिळेल?' या विचारापेक्षा 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन?' यावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेत पहिला नंबर येईलच या आशेने अभ्यास करण्यापेक्षा, ज्ञान मिळवण्याच्या संकल्पाने अभ्यास केल्यास त्यांना कर्माचे ओझे वाटत नाही.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला कर्म आणि संन्यास यातील मेळ समजावून सांगताना, ज्ञानेश्वर महाराज फळाची आशा सोडल्यास कर्म कसे बाधत नाही, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 73

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती स्थिर । आत्मरूपीं ॥ ७३ ॥

म्हणून बाह्य विषयांचा त्याग करून, जे निःसंशयपणे आपल्या अंतःकरणात आत्मस्वरूपी स्थिर होतात.

"Therefore, casting aside external objects, those who undoubtedly remain steady within the Self."

बाह्य Adjective
bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
vishaya
इंद्रियांचे भोग
Objects of senses
सांडूनि Verb
sanduni
त्याग करून
Having abandoned
निःसंशय Adverb
nihsanshay
शंका नसलेले
Without doubt
स्थिर Adjective
sthir
अढळ
Steady
आत्मरूपीं Noun
atmarupi
स्वतःच्या स्वरूपात
In the form of Self

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक बाहेरच्या विषयांचा (मोहाचा) त्याग करतात आणि मनात कोणतीही शंका न ठेवता आपल्या आत्म्यामध्ये स्थिर होतात, तेच खरे योगी होत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मानवी मन नेहमी बाह्य जगातील विषयांकडे (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) धावत असते. जो साधक या बाह्य विषयांचा मोह पूर्णपणे सोडून देतो आणि बुद्धीने आत्मस्वरूपाचा विचार करतो, तोच स्थिर होतो. 'निःसंशय' होणे म्हणजे आत्मज्ञानाबद्दल कोणतीही शंका न उरणे. जेव्हा मन अंतर्मुख होते आणि स्वतःच्या स्वरूपात विसावते, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती मिळते. हेच संन्यासयोगाचे मर्म आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास किंवा काम करताना मोबाईल, टीव्ही यांसारख्या बाह्य आकर्षणांकडे दुर्लक्ष करून स्वतःच्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या विषयांचा त्याग करून अंतर्यामी स्थिर होणाऱ्या योग्याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 112

म्हणोनि बाह्य विषयांचा विटाळु । न शिवे ज्याचा अंतराळु । तोचि जाणावा केवळु । परब्रह्म ॥ ११२ ॥

"Therefore, he whose inner self is not touched by the impurity of external objects, know him to be the Supreme Brahman itself."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bāhya
बाहेरील
External
विटाळु Noun
Viṭāḷu
स्पर्श किंवा अशुद्धता
Impurity or touch
न शिवे Verb
Na śive
स्पर्श करत नाही
Does not touch
अंतराळु Noun
Antarāḷu
अंतःकरण किंवा मन
Inner self or mind
केवळु Adverb
Kevaḷu
साक्षात किंवा फक्त
Purely or only
परब्रह्म Noun
Parabrahma
परमात्मा
Supreme Reality

💡 अर्थ

ज्या माणसाच्या मनाला बाहेरील जगातील मोहाचा किंवा विषयांचा स्पर्श होत नाही, तो माणूस प्रत्यक्ष परब्रह्मच आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्या साधकाने आपल्या अंतःकरणावर विजय मिळवला आहे आणि ज्याचे मन बाह्य जगातील क्षणभंगुर सुखांच्या (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) आहारी जात नाही, तो पुरुष केवळ देहधारी मनुष्य नसून तो साक्षात परब्रह्म स्वरूप झाला आहे. ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यात असूनही पाण्याने भिजत नाही, त्याप्रमाणे असा महापुरुष संसारात राहूनही मायेच्या किंवा विकारांच्या स्पर्शापासून पूर्णपणे मुक्त असतो. त्याची बुद्धी स्थिर झालेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मोबाईल, टीव्ही किंवा इतर मनोरंजनाच्या साधनांच्या आहारी न जाता आपल्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपण या तत्त्वाचे पालन करतो. उदाहरणार्थ: परीक्षेच्या काळात सोशल मीडियाचा मोह टाळून अभ्यासात मग्न राहणे म्हणजे बाह्य विषयांचा विटाळ टाळणे होय.

📌 संदर्भ

ब्रह्मस्थिती प्राप्त झालेल्या आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या पुरुषाचे लक्षण ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा