←
बुधवार, 27 ऑगस्ट 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 20

म्हणौनि संन्यासु तोचि योगु। हा जाणें पैं सुयोगु। येथें भेदाचा प्रसंगु। मानूं नको॥

म्हणून संन्यास तोच योग आहे, हे तू चांगल्या प्रकारे समजून घे. यामध्ये कोणताही भेद मानण्याचे कारण नाही.

"Therefore, Sanyasa is Yoga itself; know this to be the right path. Do not entertain any thought of difference here."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sanyasu
संन्यास
Renunciation
योगु Noun
Yogu
योग
Yoga
जाणें Verb
Jane
समजून घे
Know or Understand
भेदाचा Noun
Bhedacha
फरकाचा
Of difference
प्रसंगु Noun
Prasangu
प्रसंग किंवा कारण
Occasion or reason

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत हे नीट समजून घे. या दोघांमध्ये फरक आहे असे मानू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (फलाची आशा सोडणे) आणि कर्मयोग (निःस्वार्थपणे कर्म करणे) हे दोन्ही मार्ग एकाच ध्येयाकडे नेणारे आहेत. वरवर पाहता ते वेगळे वाटले तरी त्यांचे मूळ तत्व एकच आहे. जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे, कारण दोघांचेही मन स्थिर असते. अर्जुनाला उपदेश करताना माउली म्हणतात की या दोन मार्गांत द्वैत किंवा भेद पाहणे चुकीचे आहे. कर्माचा त्याग करणे आणि कर्म फलाचा त्याग करणे या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात, आपण अभ्यास करताना किंवा काम करताना केवळ निकालाची चिंता न करता, ते काम मनापासून करणे म्हणजे संन्यास आणि योग यांचा संगम होय. उदाहरणार्थ, खेळाडूने केवळ जिंकण्यासाठी न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळणे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील तात्विक एकता ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 161

म्हणोनि तूं आतां । झणीं खेद करिसी पंडुसुता । हें विचारूनि चित्ता- । माझि पां ॥ १६१ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not grieve now; reflect upon this in your mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
खेद Noun
Kheda
दुःख / शोक
Grief / Sorrow
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having reflected / considered
चित्तामाझि Noun
Cittamaji
मनामध्ये
In the mind

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता दुःख करू नकोस. या गोष्टीचा तू आपल्या मनात नीट विचार कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराचे नश्वरत्व या सत्याचा बोध झाल्यावर शोक करणे निरर्थक आहे. अर्जुनाने आपल्या अंतःकरणात या विवेकाचा विचार करावा. जेव्हा मनुष्याला हे समजते की आत्मा कधीही मरत नाही, तेव्हा मृत्यूचे भय आणि त्याबद्दलचा शोक मावळतो. हा केवळ तात्त्विक विचार नसून जीवनातील कठीण प्रसंगात स्थिर राहण्यासाठी दिलेला एक मानसिक आधार आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अपयश येते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा आपण खूप दुःखी होतो. अशा वेळी 'हे कायमस्वरूपी नाही' असा विचार केल्यास मनाला शांती मिळते. उदाहरणार्थ: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यास रडत न बसता, 'पुढच्या वेळी अधिक मेहनत घेईन' असा विचार करणे म्हणजे विवेकाने वागणे होय.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला शोक सोडून विवेकाने वागण्याचा सल्ला देत आहेत, असे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 273

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । मग तेणेंचि मार्गें चालिजे । येरेंही जनें ॥ २७३ ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, that is accepted as authority by the people; then other people also walk by that same path."

समर्थें Noun
Samartheṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or capable person
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
मार्गें Noun
Mārgēṃ
रस्त्याने किंवा मार्गाने
By the path
लोकीं Noun
Lokīṃ
लोकांकडून किंवा जगात
By the people
चालिजे Verb
Chālijē
चालले जाते किंवा अनुकरण केले जाते
Is followed or walked upon

💡 अर्थ

म्हणून समर्थ किंवा श्रेष्ठ माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच लोक प्रमाण मानतात आणि मग इतर सर्व लोकही त्याच मार्गाने चालतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून नेतृत्वाचा आणि लोकसंग्रहाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक सामर्थ्यवान, ज्ञानी किंवा प्रतिष्ठित असतात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता एक आदर्श म्हणून पाहत असते. जर अशा श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचे आचरण केले, तर समाज भरकटू शकतो. म्हणून, ज्ञानी माणसाने स्वतःसाठी काहीही मिळवायचे नसले तरी, केवळ समाजाला योग्य दिशा दाखवण्यासाठी आणि शिस्त लावण्यासाठी स्वतः कर्तव्यकर्मे चोख पार पाडली पाहिजेत. त्यांचे आचरण हेच लोकांसाठी कायद्यासारखे प्रमाण ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठे लोक किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्त पाळत असतील, तर मुले आपोआपच त्यांचे अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने समाजाला आदर्श घालून देण्यासाठी कर्म का करावे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा