←
मंगळवार, 05 ऑगस्ट 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 89

म्हणौनि स्वधर्मु जो विहितु । तोचि अनुष्ठिजे उचितु । जैसा मार्गु हा सुपुथु । अपावो न करी ॥

"Therefore, perform the prescribed duty appropriately; just as a good path does not cause any harm."

म्हणौनि Adverb
mhaṇouni
म्हणून
therefore
स्वधर्मु Noun
svadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
one's own duty
विहितु Adjective
vihitu
नेमून दिलेले / शास्त्रशुद्ध
prescribed / ordained
अनुष्ठिजे Verb
anuṣṭhijē
आचरण करावे
should be practiced
सुपुथु Noun
suputhu
चांगला मार्ग
good path
अपावो Noun
apāvō
अपाय / नुकसान
harm / danger

💡 अर्थ

म्हणून आपल्यासाठी जे कर्तव्य नेमून दिलेले आहे, त्याचेच योग्य प्रकारे पालन करावे. ज्याप्रमाणे चांगला आणि सरळ मार्ग प्रवाशाला कधीही संकटात टाकत नाही, तसाच स्वधर्म आपल्याला सुरक्षित ठेवतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्वधर्माचे' (स्वतःच्या कर्तव्याचे) महत्त्व पटवून देतात. ते म्हणतात की, प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्मच केले पाहिजे. यासाठी त्यांनी 'सुपुथ' म्हणजे चांगल्या मार्गाचे उदाहरण दिले आहे. जर आपण मुख्य आणि सुरक्षित रस्त्याने गेलो, तर आपल्याला ठेच लागण्याची किंवा रस्ता चुकण्याची भीती नसते. त्याचप्रमाणे, जर आपण आपल्या नैसर्गिक कर्तव्याचे पालन केले, तर आपण जीवनातील संकटांपासून वाचतो आणि आपली आध्यात्मिक प्रगती होते. परधर्माचे किंवा दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे अनुकरण करणे हे धोक्याचे ठरू शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडणे म्हणजे स्वधर्म होय. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचा स्वधर्म म्हणजे मनापासून अभ्यास करणे. जर त्याने शॉर्टकट न शोधता अभ्यासाचा 'सुपुथ' (चांगला मार्ग) निवडला, तर त्याला परीक्षेत यश मिळते आणि भविष्यात कोणतीही अडचण येत नाही.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन करणे किती सुरक्षित आणि आवश्यक आहे हे एका चांगल्या मार्गाचे उदाहरण देऊन स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 46

म्हणोनि उचितें कर्मे । तूं आचरे पां निभ्रमे । जेणें पाविजे परमे । पुरुषार्थातें ॥

"Therefore, perform your rightful duties without any doubt; by doing so, one attains the supreme goal of life."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Ucitēṃ
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरे Verb
Ācarē
आचरण कर किंवा कर
Perform or practice
निभ्रमे Adverb
Nibhrame
संशय न धरता
Without any doubt
पुरुषार्थातें Noun
Puruṣārthātēṃ
जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय (मोक्ष)
The ultimate goal of life

💡 अर्थ

म्हणून तू मनात कोणताही संशय न ठेवता तुझी योग्य कर्तव्ये पार पाड. यामुळे तुला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय (मोक्ष) प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली विहित कर्मे (स्वधर्म) कोणत्याही संभ्रमाशिवाय केली पाहिजेत. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी करतोय' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा तेच कर्म त्याला बंधनातून मुक्त करून परम पुरुषार्थापर्यंत म्हणजेच मोक्षापर्यंत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माचे शुद्ध भावनेने आचरण करणे श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी निकालाची किंवा बक्षिसाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की संभ्रम सोडून स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 268

म्हणोनि कर्मे तंव न सांडावीं । परि तीं फळाशा सांडावी । मग यथाविधि करावी । अनुष्ठानें ॥ २६८ ॥

"Therefore, do not abandon actions, but abandon the expectation of results; then perform your duties with proper discipline."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मे Noun
Karme
कार्ये / कर्तव्ये
Actions / Duties
सांडावीं Verb
Sandavi
सोडावीत / त्याग करावा
Should be abandoned
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा
Desire for results
यथाविधि Adverb
Yathavidhi
शास्त्राप्रमाणे / योग्य रीतीने
As per rules / Properly
अनुष्ठानें Noun
Anushthane
आचरण / अंमलबजावणी
Performance / Practice

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे कधीही सोडू नयेत, फक्त त्या कर्मांच्या फळाची आशा सोडावी आणि मग सर्व कर्मे शास्त्रोक्त पद्धतीने पार पाडावीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, मोक्ष मिळवण्यासाठी किंवा आध्यात्मिक प्रगतीसाठी हातातील कर्मे सोडून देण्याची गरज नाही. कर्माचा त्याग करणे हा खरा संन्यास नसून, कर्माच्या फळाची अभिलाषा किंवा 'मी हे फळ मिळवण्यासाठी काम करत आहे' ही भावना सोडणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता, विहित कर्तव्य म्हणून आणि शास्त्रशुद्ध पद्धतीने (यथाविधि) कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, उलट ते चित्तशुद्धीला कारणीभूत ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की विद्यार्थी अभ्यास करताना 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेत न राहता, 'मी माझा अभ्यास पूर्ण निष्ठेने आणि योग्य पद्धतीने करेन' यावर लक्ष केंद्रित करावे. यामुळे कामाचा दर्जा सुधारतो आणि मानसिक ताण कमी होतो.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्मयोगाचे आचरण कसे करावे आणि कर्माचा त्याग न करताही मुक्त कसे व्हावे, याचे मार्गदर्शन माउली येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा