←
रविवार, 15 जून 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 198

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती । परि तीं कर्तेपणा न येती । जैसा सूर्य बिंबाच्या दीप्ती । न येईजे ॥

"Therefore, actions are performed, but they do not lead to the sense of doership; just as the sun is not affected by the radiance of its own disk."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी करतो ही भावना / अहंकार
Sense of doership
बिंबाच्या Noun
Bimbachya
सूर्याच्या गोलाच्या
Of the solar disk
दीप्ती Noun
Deepti
प्रकाश / तेज
Radiance / Light
न येईजे Verb
Na Yeije
येत नाही / स्पर्श करत नाही
Does not affect / Does not come

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण त्या कर्मांचा 'मी करतो' असा अहंकार (कर्तेपणा) मनात येत नाही. जसे सूर्याच्या बिंबाला त्याच्या स्वतःच्या प्रकाशाचा कोणताही भार किंवा स्पर्श होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत सुंदर विवेचन करतात. ते म्हणतात की, ज्ञानी पुरुष सर्व विहित कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हा कर्ता आहे' अशी भावना कधीच निर्माण होत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्य संपूर्ण जगाला प्रकाशित करतो, पण त्या प्रकाश देण्याच्या क्रियेचा सूर्यावर कोणताही परिणाम होत नाही किंवा सूर्याला 'मी प्रकाश देतो' असा गर्व नसतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी व्यक्ती कर्माच्या फळापासून आणि कर्तेपणाच्या अहंकारापासून मुक्त असते. ती केवळ ईश्वरी इच्छेचे साधन म्हणून कार्य करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने सामना जिंकल्यावर त्याचे सर्व श्रेय स्वतःकडे न घेता ते सांघिक प्रयत्नांना देणे, हाच खरा कर्तेपणाचा त्याग आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात का अडकत नाही आणि त्याचा अहंकार कसा नष्ट झालेला असतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 14

तरी या कर्माचिया मिळणी । मज नाही पैं मांडणी । आणि कर्मफळीं धणी । न धरीं मी ॥

"In the mixing of these actions, I have no involvement; and for the fruits of actions, I hold no desire."

मिळणी Noun
Milani
संबंध किंवा मिश्रण
Connection or mixing
मांडणी Noun
Mandani
रचना किंवा अडकणे
Arrangement or involvement
कर्मफळीं Noun
Karmaphali
कर्माच्या फळामध्ये
In the fruit of action
धणी Noun
Dhani
इच्छा किंवा तृष्णा
Desire or thirst
न धरीं Verb
Na Dhari
धरत नाही किंवा ठेवत नाही
Do not hold or possess

💡 अर्थ

या कर्मांच्या चक्रात मी अडकत नाही आणि मला कर्माच्या फळाची कोणतीही हाव किंवा इच्छा नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवंताचे अलिप्तपण स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय ही सर्व कर्मे जरी ईश्वराच्या सत्तेने होत असली, तरी ईश्वर त्या कर्मांच्या बंधनात अडकत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याच्या प्रकाशामुळे जगातील सर्व व्यवहार चालतात, पण सूर्य त्या व्यवहारांच्या चांगल्या-वाईट परिणामांना जबाबदार नसतो, तसेच ईश्वर कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही. जो भक्त ईश्वराचे हे 'अकर्तेपण' ओळखतो, तो स्वतःही कर्माच्या पाशातून मुक्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी केले' हा अहंकार सोडून आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता काम करावे. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने काम केल्यास मानसिक शांती मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण आपल्या दिव्य स्वरूपाचे आणि कर्मांपासून असलेल्या अलिप्ततेचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 172

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | परि फळाची वासना | सांडीं वेगीं || १७२ ||

"Therefore, O Arjuna, do not abandon this action; but quickly abandon the desire for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कर्तव्याचा
To the action / duty
संडीं Verb
Sandi
त्याग करू नकोस
Do not abandon
वासना Noun
Vasana
इच्छा / आसक्ती
Desire / Attachment
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित / लवकर
Quickly
सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे
Give up

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे कर्तव्य कर्म सोडू नकोस, पण त्या कर्माच्या फळाची आशा मात्र त्वरित सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. हेच कर्माचे कौशल्य आहे जे मनुष्याला संसारातून मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता न करता, फक्त मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. हेच निष्काम कर्म आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण, ज्ञानेश्वर महाराजांच्या शब्दांतून, अर्जुनाला फळाची आसक्ती न ठेवता कर्म करण्याचे रहस्य सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा