शुक्रवार, 23 मे 2031
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 199

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसा सूर्य प्रकाशे जगती। परि तो अकर्ता॥

"Therefore, actions are performed, but they do not bring the sense of being the doer; just as the sun illuminates the world, yet remains a non-doer."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कर्मे Noun
Karme
कामे / कर्मे
Actions
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी करतो ही भावना
Sense of doership
प्रकाशे Verb
Prakashe
प्रकाशित करतो
Illuminates
जगती Noun
Jagati
जगात
In the world
अकर्ता Noun
Akarta
काहीही न करणारा
Non-doer

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती करणाऱ्याला 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार येत नाही. जसा सूर्य जगाला प्रकाशित करतो, पण तो स्वतः काही करत नाही (अकर्ता असतो).

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'अकर्ता' या संकल्पनेचा उलगडा करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर जगातील सर्व व्यवहार सुरू होतात, पण सूर्य स्वतःला त्या कर्मांचा मालक मानत नाही किंवा त्याला कर्माचा अभिमान नसतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करूनही त्या कर्मांच्या फळापासून आणि कर्तेपणाच्या अहंकारापासून अलिप्त असतो. ज्ञानी माणसाची कर्मे ही नैसर्गिक असतात, त्यात 'मी'पणा नसतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने उत्तम खेळ केल्यावर त्याचे श्रेय स्वतःच्या अहंकाराला न देता खेळाला द्यावे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मात राहूनही कर्मापासून कसा अलिप्त असतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 253

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्यलोकीं ॥ २५३ ॥

"Therefore, whatever the capable ones do, the same is practiced by others; then the common people accept that very thing as the standard."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे किंवा पाळावे
Should be practiced or followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्यलोकीं Noun
Samanyaloki
सामान्य माणसांकडून
By common people
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done

💡 अर्थ

मोठ्या किंवा श्रेष्ठ माणसांनी जे काही केले, त्याचेच अनुकरण इतर लोक करतात. सामान्य लोक त्यांच्या वागण्यालाच आदर्श मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा समर्थ लोक असतात, त्यांच्या कृतीचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या भगवद्गीतेतील तत्त्वाचा हा विस्तार आहे. जर एखादी श्रेष्ठ व्यक्ती नीतिमत्तेने आणि कर्तव्याने वागली, तर समाज आपोआपच त्या मार्गाचे अनुसरण करतो. नेत्याचे किंवा मार्गदर्शकाचे वर्तन हे समाजासाठी एक 'प्रमाण' (Standard) ठरते, म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी नेहमी आदर्श आचरण ठेवले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील वडीलधारी मंडळी शिस्तीने आणि प्रेमाने वागली, तर मुलेही तसेच संस्कार आत्मसात करतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही त्याचेच अनुकरण करतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 78

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥ ७८ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and prescribed duties excellently, having abandoned the desire for fruits."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
नेमून दिलेले किंवा शास्त्रसंमत
Prescribed or ordained
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे किंवा करावे
Should perform or practice
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा किंवा अपेक्षा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Having abandoned or giving up

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्रानुसार नेमून दिलेले कर्तव्य आहे, तेच फळाची आशा सोडून उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनुसार वागू नये. त्याऐवजी, जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे आपल्या वाट्याला आलेले 'विहित' (शास्त्रसंमत) कर्तव्य आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनात फळाची कोणतीही अपेक्षा न ठेवता ते अत्यंत निष्ठेने आणि उत्तम रीतीने पार पाडावे. फळाची आसक्ती सोडल्यामुळे कर्माचे बंधन निर्माण होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एका विद्यार्थ्याने परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता न करता, केवळ आपला अभ्यास हे आपले कर्तव्य मानून तो प्रामाणिकपणे करणे, हे या ओवीचे उत्तम उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा मार्ग सांगताना कर्तव्याचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा