←
शुक्रवार, 16 मे 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 156

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निधारे । ते युक्ति येणे प्रकारें । दाविली तुज ॥ १५६ ॥

"Therefore, by the support of action, the way action itself is renounced, that skill has been shown to you in this manner."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
Of action
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करावा
Should be abandoned
निधारे Adverb
Nidhare
निश्चयाने
With certainty
युक्ति Noun
Yukti
कला किंवा पद्धत
Skill or method
दाविली Verb
Davili
दाखवली
Shown

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या आधारानेच कर्माचा त्याग (फळाची आशा सोडणे) कसा करावा, ही युक्ती मी तुला या प्रकारे समजावून सांगितली आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या उपदेशाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे अपरिहार्य आहे, परंतु कर्माच्या बंधनातून सुटण्यासाठी कर्म सोडून चालत नाही. उलट, कर्म करत असतानाच 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे, हीच खरी कर्मातून मुक्त होण्याची 'युक्ती' आहे. ज्याप्रमाणे नौकेच्या साहाय्याने पाणी ओलांडले जाते, त्याचप्रमाणे कर्माच्या साहाय्यानेच (निष्ककाम कर्माने) कर्माचे बंधन तोडता येते, हे गुपित येथे उलगडले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की परीक्षेचा अभ्यास करताना, केवळ निकालाची चिंता न करता पूर्ण एकाग्रतेने अभ्यास करणे आणि आपले कर्तव्य पार पाडणे, हे या युक्तीचे उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची गुप्त युक्ती समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 183

म्हणौनि कर्माचेनि आधारें । जेणें अकर्मता होय साचारें । तेंचि संन्यासलक्षण खरें । अर्जुना पाहीं ॥ १८३ ॥

"Therefore, by the means of action, where true inaction is realized, that indeed is the real mark of renunciation; O Arjuna, observe this."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
By action
आधारें Noun
Adhare
आधाराने
By support
अकर्मता Noun
Akarmata
कर्माचा अभाव किंवा अलिप्तता
Inaction or non-attachment
साचारें Adverb
Sachare
खरोखर
Truly
संन्यासलक्षण Noun
Sanyasalakshana
संन्यासाचे लक्षण
Characteristic of renunciation
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा समजून घे
See or understand

💡 अर्थ

अर्जुना, कर्माचा त्याग न करता, कर्म करत असतानाच कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे आणि कर्मात न अडकणे, हेच खरे संन्यासाचे लक्षण आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे संन्यासाची खरी व्याख्या स्पष्ट करतात. संन्यास म्हणजे केवळ कर्म सोडून देणे नव्हे, तर कर्म करत असतानाही त्या कर्माच्या फळापासून अलिप्त राहणे होय. जेव्हा एखादी व्यक्ती कर्माच्या आधारानेच 'अकर्म' स्थिती (म्हणजेच कर्माचा अहंकार नसणे) प्राप्त करते, तेव्हाच त्याला खरा संन्यासी म्हटले जाते. हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर कर्म बंधनास कारणीभूत ठरत नाही, तर ते मुक्तीचे साधन बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना, 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता आणि फळाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडणे, हाच खरा संन्यास आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेचा निकाल काय लागेल याचा विचार न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला खऱ्या संन्यासाचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत, जिथे कर्म करूनही माणूस त्यापासून मुक्त राहू शकतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 56

तरी सांख्यमतें येणें । तुज सांगितलें म्यां बोलणें । आतां बुद्धियोगें लक्षणें । सांगेन ऐक ॥

"Thus, I have explained to you the perspective of Sankhya. Now, listen to the characteristics of Buddhi Yoga."

सांख्यमतें Noun
Sankhyamate
सांख्य शास्त्रानुसार
According to Sankhya philosophy
सांगितलें Verb
Sangitale
सांगितले किंवा स्पष्ट केले
Explained or told
बोलणें Noun
Bolane
भाषण किंवा विवेचन
Discourse or speech
बुद्धियोगें Noun
Buddhiyoge
बुद्धियोगाच्या मार्गाने
By way of Buddhi Yoga
लक्षणें Noun
Lakshane
वैशिष्ट्ये किंवा खुणा
Characteristics or signs
ऐक Verb
Aika
श्रवण कर
Listen

💡 अर्थ

आतापर्यंत मी तुला सांख्यशास्त्राच्या (ज्ञानाच्या) दृष्टीने विचार सांगितला. आता मी तुला बुद्धियोगाची (कर्मयोगाची) लक्षणे सांगतो, ती तू नीट ऐक.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या संवादाचे वर्णन करतात. भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणतात की, आतापर्यंत मी तुला आत्मस्वरूपाचे ज्ञान सांख्य योगाच्या माध्यमातून दिले, जे तात्विक स्वरूपाचे होते. आता मी तुला 'बुद्धियोग' म्हणजेच समत्व बुद्धीने कर्म कसे करावे, याची व्यावहारिक लक्षणे सांगणार आहे. सांख्य योग हा सिद्धांतावर भर देतो, तर बुद्धियोग हा तो सिद्धांत आचरणात कसा आणावा हे शिकवतो. हा उपदेश अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादी गोष्ट शिकतो, तेव्हा प्रथम त्याची माहिती (Theory) घेतो आणि नंतर ती कृतीत (Practical) आणतो. उदा. परीक्षेत केवळ पुस्तकी ज्ञान असून चालत नाही, तर ते उत्तरपत्रिकेत योग्य प्रकारे मांडण्याची कला (बुद्धियोग) अवगत असावी लागते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे तात्विक विवेचन सांगून झाल्यावर आता ते ज्ञान व्यवहारात कसे आणावे (बुद्धियोग), याकडे वळत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा