←
शुक्रवार, 28 मार्च 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 31

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥

म्हणोनि हे माझे मत । जे अनुष्ठिती सतत ।
श्रद्धावंत मत्सुरहित । अर्जुना गा ॥

"Those who follow My teachings with faith and without envy are also freed from the bondage of karma."

मत Noun
Mata
शिकवण किंवा विचार
Teaching or doctrine
अनुष्ठिती Verb
Anushthiti
आचरण करतात
Practice or follow
सतत Adverb
Satata
नेहमी
Constantly
श्रद्धावंत Adjective
Shraddhavant
पूर्ण विश्वास असलेले
Full of faith
मत्सुरहित Adjective
Matsurahit
द्वेष किंवा मत्सर नसलेले
Without envy or malice
मुच्यन्ते Verb
Muchyante
मुक्त होतात
Are liberated

💡 अर्थ

जे लोक माझ्या या शिकवणीचे श्रद्धेने आणि मनात कोणताही मत्सर न ठेवता सतत पालन करतात, ते कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, भगवंताने सांगितलेला निष्काम कर्मयोगाचा मार्ग हा केवळ सिद्धांतात नसून तो आचरणात आणण्यासाठी आहे. जे साधक संशय न घेता आणि ईश्वराच्या शब्दावर पूर्ण विश्वास ठेवून आपली विहित कर्मे करतात, त्यांना ती कर्मे कधीही बाधत नाहीत. मत्सराचा अभाव आणि श्रद्धेचे बळ माणसाला संसाराच्या चक्रातून सोडवते. कर्माचे फळ मिळो वा न मिळो, कर्तव्याचे पालन करणे हाच खरा मोक्ष मार्ग आहे असे माऊली सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने आणि फळाची चिंता न करता काम करावे. उदाहरण: घरातील कामे करताना ती कटकट न मानता कुटुंबाची सेवा म्हणून आनंदाने करणे, ज्यामुळे मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण निष्काम कर्मयोगाच्या पालनाचे महत्त्व आणि त्याचे फळ अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 100

म्हणोनि उचितें कर्मे । आचरावीं मनोधर्मे । जेणें पाविजे परमे । पुरुषार्थासी ॥

"Therefore, perform appropriate actions with a sincere mind, by which the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchite
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरावीं Verb
Acharaavi
आचरणात आणावीत किंवा करावीत
Should be performed
मनोधर्मे Adverb
Manodharme
मनापासून किंवा शुद्ध भावनेने
With a sincere mind
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
पुरुषार्थासी Noun
Purusharthasi
जीवनाच्या सर्वोच्च ध्येयाला
To the ultimate goal of life

💡 अर्थ

म्हणून आपण आपली योग्य कर्तव्ये मनापासून केली पाहिजेत, ज्यामुळे आपल्याला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय (मोक्ष) प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपली विहित (योग्य) कर्मे केवळ बाह्यतः न करता ती अंतःकरणापासून आणि निष्ठेने केली पाहिजेत. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि शुद्ध भावनेने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. उलट, अशा प्रकारे केलेले निष्काम कर्म आपल्याला 'परम पुरुषार्थाकडे' म्हणजेच आत्मज्ञानाकडे आणि मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करून ते मनापासून करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेत पास होण्यासाठी नाही, तर ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करावा. हेच त्यांचे 'उचित कर्म' आहे, ज्यामुळे त्यांना जीवनात यश मिळेल.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे आचरण कसे असावे हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 160

म्हणौनि तूं आतां । झकविजे नको अनंता । हा मोह सांडूनि चित्ता । सावधु होई ॥ १६० ॥

"Therefore, do not be deceived now, O Ananta; leaving this delusion of the mind, become alert."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Jhakavije
फसवले जाणे
To be deceived
अनंता Noun
Anantā
हे अर्जुना (अनंत स्वरूप)
O Arjuna (Infinite one)
मोह Noun
Moha
भ्रम किंवा आसक्ती
Delusion or Attachment
सांडूनि Verb
Sāṇḍūni
त्याग करून / सोडून
Having discarded
चित्ता Noun
Cittā
मनातून
From the mind
सावधु Adjective
Sāvadhū
जागृत / सावध
Alert / Aware

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, आता तू फसवला जाऊ नकोस. हा मनातील मोह सोडून देऊन तू सावध हो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी मोहाने ग्रासला गेला होता, ज्यामुळे तो आपले कर्तव्य विसरला होता. श्रीकृष्ण त्याला सांगतात की, हे 'अनंता' (अर्जुना), तू आता या भ्रमात अडकू नकोस. देहबुद्धीमुळे निर्माण झालेला हा जो नातेसंबंधांचा मोह आहे, तो तुला सत्यापासून दूर नेत आहे. म्हणून तू आपल्या मनातील हा गोंधळ झटकून टाक आणि आत्मस्वरूपाच्या ज्ञानाने सावध होऊन युद्धासाठी सज्ज हो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात भावनेच्या भरात चुकीचा निर्णय घेतो, तेव्हा आपण स्वतःला सांगावे की मोहाच्या आहारी न जाता सावधपणे कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी अभ्यासाऐवजी खेळण्याचा मोह टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या भावनिक मोहातून बाहेर पडण्याचा आणि योद्धा म्हणून आपले कर्तव्य पार पाडण्यासाठी सावध होण्याचा सल्ला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा