←
शुक्रवार, 07 मार्च 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 31

न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे । न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ॥

आणि विजयाची काय चाड । कीं राज्यभोग हे गोड । जेथ आप्तचि हे प्राण सोड- । तील रणीं ॥ ३१ ॥

"And what is the desire for victory? Or how can these royal pleasures be sweet, when our own relatives are to give up their lives in the battle?"

विजयाची Noun
Vijayachi
विजयाची
Of victory
चाड Noun
Chad
आवड किंवा इच्छा
Desire or interest
राज्यभोग Noun
Rajyabhog
राज्याचे सुख
Royal enjoyments
आप्त Noun
Apta
नातेवाईक
Relatives
रणीं Noun
Rani
युद्धभूमीवर
On the battlefield

💡 अर्थ

मला विजयाची काय हाव आहे? किंवा हे राज्याचे उपभोग तरी काय गोड लागणार? जिथे माझे स्वतःचे नातेवाईकच या युद्धात प्राण सोडणार आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाची मनःस्थिती स्पष्ट करतात. अर्जुन श्रीकृष्णाला म्हणतो की, ज्यांच्यासाठी आपण राज्य आणि सुखाची इच्छा करतो, तेच जर या युद्धात मारले जाणार असतील, तर अशा विजयाचा काय उपयोग? रक्ताने माखलेले राज्य आणि सुख मला नको आहे. स्वजनांच्या हत्येतून मिळणारे श्रेय मला दिसत नाही. अर्जुनाचा हा मोह त्याच्या क्षात्रधर्मापेक्षा त्याच्या वैयक्तिक नात्यांना अधिक महत्त्व देत आहे, ज्यामुळे तो कर्तव्यापासून विचलित होत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण आपल्या ध्येयासाठी आपल्या प्रियजनांचे नुकसान करत असतो, तेव्हा आपण थांबून विचार केला पाहिजे की ते यश खरोखर आनंदाचे असेल का? उदाहरण: व्यवसायात यश मिळवताना कुटुंबाकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करणे चुकीचे आहे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर आपल्याच नातेवाईकांना युद्धासाठी उभे पाहून अर्जुन व्याकुळ झाला आहे आणि त्यांच्या हत्येतून मिळणाऱ्या विजयाच्या अर्थावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 52

तंव तो कुरुवृद्धु पितामहू । जो प्रतापाचा अगाधु । जैसा गर्जता मेघू । क्षोभला असे ॥ ५२ ॥

"Then that elder of the Kurus, the grandfather, who is of unfathomable prowess, roared like a thundering cloud."

तंव Adverb
Tanva
तेव्हा
Then
कुरुवृद्धु Noun
Kuruvruddhu
कुरुवंशातील ज्येष्ठ
Elder of the Kuru clan
पितामहू Noun
Pitamahu
आजोबा (भीष्म)
Grandfather (Bhishma)
प्रतापाचा Adjective
Pratapacha
पराक्रमाचा
Of valor
अगाधु Adjective
Agadhu
अफाट / अथांग
Immense / Unfathomable
गर्जता Adjective
Garjata
गर्जना करणारा
Thundering
मेघू Noun
Meghu
ढग
Cloud
क्षोभला Verb
Khshobhala
खवळलेला / गर्जलेला
Agitated / Roared

💡 अर्थ

त्यावेळी कुरुवंशातील सर्वात ज्येष्ठ असलेले भीष्म पितामह, जे अत्यंत पराक्रमी आहेत, ते गर्जना करणाऱ्या ढगाप्रमाणे जोरात ओरडले (सिंहनाद केला).

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भीष्म पितामहांच्या अफाट शक्तीचे आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्वाचे वर्णन करतात. दुर्योधनाचा निरुत्साह पाहून आणि त्याला धीर देण्यासाठी, कुरुवंशाचे आधारस्तंभ असलेल्या भीष्मांनी युद्धाची घोषणा करण्यापूर्वी मोठा सिंहनाद केला. त्यांच्या या आवाजाची तुलना आकाशात कडाडणाऱ्या पावसाळी ढगांशी केली आहे. हे त्यांच्या अगाध प्रतापाचे आणि युद्धाप्रती असलेल्या त्यांच्या निष्ठेचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्या समूहाचा उत्साह कमी होतो, तेव्हा प्रमुखाने आपल्या आत्मविश्वासाने आणि शब्दांनी इतरांमध्ये ऊर्जा भरली पाहिजे. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रकल्पाच्या वेळी टीम लीडरने भीष्मांसारखा ठाम निर्धार व्यक्त करणे.

📌 संदर्भ

कौरव सैन्याचा उत्साह वाढवण्यासाठी कुरुवृद्ध भीष्म पितामहाने युद्धाचा शंख फुंकण्यापूर्वी केलेल्या सिंहनादाचे वर्णन या ओवीत आले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 14

अन्नापासोनि भूतें । पर्जन्यापासोनि अन्न होतें । यज्ञापासोनि पर्जन्यें । येती गा ॥ १४ ॥

"From food, beings are born; from rain, food is produced; from sacrifice, rain comes forth."

अन्नापासोनि Noun
Annapasoni
अन्नापासून
From food
भूतें Noun
Bhute
सजीव प्राणी
Living beings
पर्जन्यापासोनि Noun
Parjanyapasoni
पावसापासून
From rain
होतें Verb
Hote
निर्माण होते
Is produced
यज्ञापासोनि Noun
Yajnyapasoni
यज्ञापासून
From sacrifice
येती Verb
Yeti
येतात
Come/Occur

💡 अर्थ

अन्नापासून सर्व प्राणी निर्माण होतात, पावसापासून अन्न मिळते आणि यज्ञापासून पाऊस पडतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सृष्टीचक्राचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, सर्व सजीवांचे पोषण अन्नावर अवलंबून असते. हे अन्न पावसावर अवलंबून असते आणि पाऊस हा यज्ञाच्या (कर्माच्या) माध्यमातून प्राप्त होतो. येथे 'यज्ञ' म्हणजे केवळ धार्मिक विधी नसून, निसर्गाप्रती असलेली आपली कर्तव्ये आणि निस्वार्थ कर्मे असा व्यापक अर्थ आहे. हे एक परस्परपूरक चक्र आहे ज्यामध्ये प्रत्येक घटक दुसऱ्यावर अवलंबून आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण निसर्गाकडून जे घेतो, ते कर्माच्या स्वरूपात परत दिले पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर आपण झाडे लावली (यज्ञ/कर्म), तर पाऊस पडेल आणि आपल्याला अन्न मिळेल. हे पर्यावरणाचे रक्षण करण्याचे महत्त्व सांगते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण निसर्गचक्र आणि सृष्टीचा समतोल राखण्यासाठी स्वधर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा