←
शुक्रवार, 10 जानेवारी 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 95

म्हणौनि संशयाहूनि थोर । पाप नाहीं घोर । हा विनाशासी थोर । विस्तीर्ण मार्ग ॥ ९५ ॥

"Therefore, there is no sin more terrible than doubt; it is a vast path leading to destruction."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
संशयाहूनि Noun
Saṁśayāhūni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thōra
मोठे
Great/Big
पाप Noun
Pāpa
पाप
Sin
घोर Adjective
Ghōra
भयंकर
Terrible
विनाशासी Noun
Vināśāsī
विनाशासाठी
For destruction
विस्तीर्ण Adjective
Vistīrṇa
रुंद/विशाल
Vast/Wide
मार्ग Noun
Mārga
रस्ता
Path

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा मोठे आणि भयंकर पाप दुसरे कोणतेही नाही. संशय हा विनाशाकडे नेणारा एक मोठा आणि रुंद मार्ग आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या प्रगतीत संशय हा सर्वात मोठा शत्रू आहे. संशयामुळे माणसाची बुद्धी विचलित होते आणि तो सत्यापासून दूर जातो. संशय हा केवळ एक मानसिक विचार नसून तो आत्मविनाशाचा मार्ग आहे. ज्याप्रमाणे एखादा मोठा आणि प्रशस्त रस्ता माणसाला पटकन त्याच्या ध्येयाकडे नेतो, तसाच संशय हा माणसाला विनाशाकडे नेणारा महामार्ग आहे. साधकाने किंवा कोणत्याही व्यक्तीने यशासाठी आणि आत्मज्ञानासाठी संशयाचा त्याग करणे अनिवार्य आहे, कारण संशयी माणसाला ना इहलोक मिळतो ना परलोक.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण आपल्या क्षमतेवर किंवा आपल्या ध्येयावर संशय घेतला, तर आपण कधीही यशस्वी होऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेत उत्तर लिहिताना जर मनात संशय असेल, तर आपण बरोबर उत्तर असूनही ते खोडून चूक करतो. म्हणून आत्मविश्वासाने आणि स्पष्ट विचाराने काम करावे.

📌 संदर्भ

ज्ञानप्राप्तीच्या मार्गात संशय हा कसा सर्वात मोठा अडथळा ठरतो आणि तो विनाशाकडे कसा नेतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 76

तिये सैन्ये दोन्ही थोर । जैसे प्रळयकाळींचे सागर । मर्यादा सांडूनि अपार । मिळाले दोन्ही ॥ ७६ ॥

"Those two great armies, like the oceans at the time of cosmic dissolution, having crossed their limits, met each other."

तिये Pronoun
Tiye
ती
Those
सैन्ये Noun
Sainye
लष्कर किंवा सेना
Armies
थोर Adjective
Thor
मोठी किंवा महान
Great or Large
प्रळयकाळींचे Adjective
Pralayakaliche
युगांताच्या वेळचे
Of the time of dissolution
सागर Noun
Sagar
समुद्र
Oceans
मर्यादा Noun
Maryada
सीमा किंवा मर्यादा
Boundaries
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून किंवा ओलांडून
Leaving or Transgressing
मिळाले Verb
Milale
एकत्र आले
Met or Converged

💡 अर्थ

ती दोन्ही सैन्ये इतकी मोठी होती की, जणू प्रलयकाळाचे दोन समुद्र आपल्या मर्यादा ओलांडून एकमेकांना येऊन मिळाले आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्रावरील दोन्ही सैन्यांच्या अफाट विस्ताराचे वर्णन करत आहेत. कौरव आणि पांडव या दोन्ही बाजूंची सैन्ये इतकी प्रचंड होती की त्यांची तुलना प्रलयकाळाच्या महासागराशी केली आहे. ज्याप्रमाणे प्रलयकाळी समुद्र आपली मर्यादा सोडून सर्वत्र पसरतो आणि सर्व काही व्यापून टाकतो, त्याचप्रमाणे ही दोन अफाट सैन्ये युद्धासाठी समोरासमोर उभी ठाकली होती. हे दृश्य अत्यंत भव्य आणि तितकेच भयानक होते, जे पाहून युद्धाच्या भीषणतेची जाणीव होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा दोन अत्यंत मोठ्या शक्ती किंवा विचार एकमेकांसमोर उभे ठाकतात, तेव्हा त्यांच्यातील संघर्षाची तीव्रता स्पष्ट करण्यासाठी या ओवीचा वापर होतो. उदाहरण: दोन मोठ्या जागतिक कंपन्यांमधील व्यावसायिक स्पर्धा जेव्हा शिगेला पोहोचते, तेव्हा त्याचे वर्णन या ओवीने करता येईल.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील दोन्ही सैन्यांच्या अफाट विस्ताराचे आणि त्यांच्यातील संघर्षाच्या सुरुवातीचे वर्णन करून सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 285

रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् । आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥

म्हणौनि इंद्रियें आपुलेनि मेळें । विषयो सेविजे सलीलें । परि तेथ रागद्वेषु न ढळे । मानसाचा ॥

"Therefore, the senses interact with objects naturally, but the mind does not waver with attachment or aversion."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
विषयो Noun
Vishayo
भोगाच्या वस्तू
Objects of senses
सेविजे Verb
Sevije
उपभोगणे
To experience or consume
सलीलें Adverb
Salile
सहजपणे किंवा लीलेने
Naturally or effortlessly
रागद्वेषु Noun
Ragadveshu
आसक्ती आणि तिरस्कार
Attachment and aversion
मानसाचा Noun
Manasacha
मनाचा
Of the mind

💡 अर्थ

म्हणून इंद्रिये आपल्या नैसर्गिक ओढीने विषयांचा उपभोग घेतात, पण त्या वेळी मनामध्ये कोणाबद्दलही अतिशय ओढ (आसक्ती) किंवा तिरस्कार निर्माण होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या अवस्थेचे वर्णन करतात. ज्याने स्वतःच्या मनावर ताबा मिळवला आहे, असा साधक जगातील विषयांचा (उदा. शब्द, स्पर्श, रूप) उपभोग घेताना त्यात अडकत नाही. त्याची इंद्रिये नैसर्गिकरित्या कार्य करतात, पण त्याच्या अंतकरणात 'राग' (आवड) आणि 'द्वेष' (नावड) हे विकार उरत नाहीत. तो बाह्य जगाशी संपर्क ठेवूनही आतून पूर्णपणे शांत आणि अलिप्त असतो. ही अवस्था प्राप्त झाल्यामुळे त्याला ईश्वरी प्रसन्नता लाभते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक गोष्टींचा आनंद घेतो. उदाहरणार्थ, जेवताना चविष्ट पदार्थाचा आनंद घ्यावा, पण तो पदार्थ मिळाला नाही तर चिडू नये किंवा त्याच्या अति आहारी जाऊ नये. आवडी-निवडीच्या पलीकडे जाऊन मन शांत ठेवणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना माउली इंद्रियनिग्रहाचे आणि मानसिक संतुलनाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा