←
रविवार, 15 डिसेंबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 79

म्हणोनि कर्माचिया विपाकीं । जे न गुंफती कवणें एके काळीं । ते जाण पां त्रिलोकीं । मुक्तचि ते ॥ ७९ ॥

"Therefore, those who do not get entangled in the fruits of action at any time, know them to be liberated in the three worlds."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विपाकीं Noun
Vipaki
कर्माच्या फळामध्ये
In the results of action
गुंफती Verb
Gunphati
अडकतात किंवा गुंततात
Entangled or bound
त्रिलोकीं Noun
Triloki
तिन्ही लोकांत
In the three worlds
मुक्त Adjective
Mukta
बंधमुक्त किंवा स्वतंत्र
Liberated

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक कर्माच्या फळामध्ये कधीही अडकत नाहीत, त्यांना तू तिन्ही लोकात खरोखर मुक्तच समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य आपली विहित कर्मे करतो, परंतु त्या कर्मांपासून मिळणाऱ्या फळाची (विपाकाची) मुळीच अपेक्षा ठेवत नाही, तो कर्माच्या बंधनात कधीही अडकत नाही. सामान्यतः मनुष्य फळाच्या आशेने कर्म करतो आणि त्यामुळे सुख-दुःखाच्या चक्रात अडकतो. परंतु, ज्याची बुद्धी फळासक्तीपासून मुक्त आहे, तो या संसारात राहूनही तिन्ही लोकात (स्वर्ग, मृत्यू आणि पाताळ) मुक्तच असतो. त्याचे कर्म त्याला बाधत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा यशाचा विचार न करता, आपले काम सर्वोत्तम कसे होईल यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने 'मला किती गुण मिळतील' या चिंतेपेक्षा 'मला विषय किती समजला' यावर लक्ष दिले तर तो तणावमुक्त राहून उत्तम प्रगती करू शकतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की, कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडलेला मनुष्य कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त होतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 86

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः। सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं संतरिष्यसि॥

तरी या ज्ञानाचिया तरी। तूंचि एकु पैलतीरीं। पावसी या संसारीं। दुस्तर जो॥

"By the boat of this knowledge, you alone will reach the other shore of this worldly life, which is so difficult to cross."

ज्ञानाचिया Noun
Jnanachiya
ज्ञानाच्या
Of knowledge
तरी Noun
Tari
नौका/नाव
Boat/Vessel
पैलतीरीं Noun
Pailatiri
पलीकडच्या काठावर
On the other shore
संसारीं Noun
Sansari
संसारामध्ये
In the worldly existence
दुस्तर Adjective
Dustar
पार करण्यास कठीण
Difficult to cross
पावसी Verb
Pavasi
पोहोचशील
Will reach
एकु Adjective
Eku
एकटाच/नक्कीच
Alone/Certainly

💡 अर्थ

या ज्ञानाच्या नौकेने तू या कठीण अशा संसारसागराच्या पलीकडच्या काठावर नक्कीच पोहोचशील.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की हा संसार म्हणजे एक असा समुद्र आहे जो पार करणे अत्यंत कठीण (दुस्तर) आहे. पण ज्याप्रमाणे अथांग पाणी पार करण्यासाठी नौकेची गरज असते, त्याचप्रमाणे या संसाररूपी संकटातून बाहेर पडण्यासाठी 'आत्मज्ञान' हीच एकमेव भक्कम नौका आहे. जरी एखाद्याने पूर्वी चुका केल्या असल्या, तरी ज्ञानाच्या साहाय्याने तो मोक्ष मिळवू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात जेव्हा आपण मोठ्या संकटात अडकतो, तेव्हा घाबरून न जाता त्या विषयाचे योग्य ज्ञान मिळवणे हीच संकटातून बाहेर पडण्याची नौका ठरते. उदाहरणार्थ: जर एखाद्याला व्यवसायात नुकसान झाले, तर रडत न बसता व्यवसायाचे नवीन तंत्र आणि ज्ञान आत्मसात केल्यास तो पुन्हा प्रगती करू शकतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानाचे सामर्थ्य सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून ज्ञानाला नौकेची उपमा देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 26

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् । अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥

जे कामक्रोधां मुकले । आणि आपणया आपण जिंकले । जे आत्मबोधीं स्थिरावले । निरंतर ॥

"Those who have abandoned desire and anger, who have conquered themselves, and who are steadily fixed in self-knowledge, dwell in eternal peace."

कामक्रोधां Noun
Kāmakrōdhāṃ
इच्छा आणि राग
Desire and anger
मुकले Verb
Mukalē
मुक्त झालेले किंवा सोडलेले
Freed or released from
जिंकले Verb
Jiṅkalē
विजय मिळवला
Conquered
आत्मबोधीं Noun
Ātmabōdhīṃ
आत्मज्ञानामध्ये
In self-knowledge
स्थिरावले Verb
Sthirāvalē
स्थिर झाले
Became steady
निरंतर Adverb
Nirantara
सतत किंवा कायमचे
Constantly

💡 अर्थ

जे लोक इच्छा आणि राग यांच्यापासून दूर झाले आहेत, ज्यांनी स्वतःच्या मनावर विजय मिळवला आहे आणि जे सतत आत्मज्ञानात स्थिर आहेत, त्यांना सर्वत्र ईश्वरी शांती मिळते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या साधकांनी काम (इच्छा) आणि क्रोध (राग) या दोन मोठ्या शत्रूंना आपल्या आयुष्यातून काढून टाकले आहे, तेच खरे योगी आहेत. 'आपणया आपण जिंकले' याचा अर्थ असा की त्यांनी आपल्या चंचल मनावर आणि इंद्रियांवर पूर्ण ताबा मिळवला आहे. अशा व्यक्ती जेव्हा आत्मस्वरूपाच्या ज्ञानामध्ये (आत्मबोधी) कायमच्या स्थिर होतात, तेव्हा त्यांना देह जिवंत असतानाच आणि देह त्यागल्यानंतरही सर्वत्र परब्रह्माचा किंवा मोक्षाचा अनुभव येतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ बाह्य संन्यास नसून अंतर्मनाचा विजय आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला कोणाचा राग येतो किंवा एखादी गोष्ट मिळवण्याचा हव्यास वाटतो, तेव्हा स्वतःला शांत करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर चिडून न जाता, आपल्या चुका शोधून मनावर ताबा मिळवणे हाच खरा विजय आहे.

📌 संदर्भ

माऊली या ओवीत काम-क्रोधावर विजय मिळवलेल्या आणि आत्मस्वरूपात मग्न असलेल्या महात्म्यांच्या स्थितीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा