←
गुरुवार, 12 डिसेंबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 18

म्हणौनि तूं निभ्रांत । होईं गा सावचित्त । हा स्वधर्मु उचित । न संडिजे ॥ १८ ॥

म्हणौनि तू निभ्रांत । होई गा सावचित्त । हा स्वधर्म उचित । टाकू नकोस ॥ १८ ॥

"Therefore, being doubtless and fully attentive, do not abandon your rightful duty."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
शंका नसलेला / निःशंक
Without doubt
सावचित्त Adjective
Savachitta
सावध / एकाग्र
Attentive / Mindful
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate / Proper
संडिजे Verb
Sandije
सोडावे / त्याग करावा
To abandon / leave

💡 अर्थ

म्हणून तू मनात कोणतीही शंका न ठेवता सावध हो आणि आपला जो योग्य स्वधर्म (कर्तव्य) आहे, त्याचा त्याग करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा दुःखातून सुटण्याचा मार्ग नाही. उलट, संभ्रम सोडून आणि पूर्णपणे जागरूक राहून आपल्या वाट्याला आलेले कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच श्रेष्ठ आहे. जेव्हा माणूस आपले कर्तव्य निष्ठेने करतो, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने प्रगती करतो. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा ते योग्य पद्धतीने करणे हाच खरा शहाणपणा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कठीण प्रसंगी आपली जबाबदारी झटकून न टाकता ती धैर्याने पार पाडावी. उदाहरण: एखाद्या विद्यार्थ्याला एखादा विषय कठीण वाटला तरी त्याचा कंटाळा न करता, अभ्यास करणे हे आपले कर्तव्य आहे असे मानून त्याने प्रयत्न सुरू ठेवणे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला संभ्रम सोडून स्वधर्माचे पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 72

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

तोचि मनुष्यांतू जाण । सकळ कर्माचा निधान । तोचि योगयुक्तु पावन । कृतकृत्यु तो ॥

"Know him alone to be wise among men; he is the storehouse of all actions; he is the holy one joined in Yoga, and he has fulfilled his life's purpose."

मनुष्यांतू Noun
Manushyantu
माणसांमध्ये
Among humans
निधान Noun
Nidhan
साठा किंवा स्थान
Repository or treasure
योगयुक्तु Adjective
Yogayuktu
योगाने युक्त असलेला
United in Yoga
पावन Adjective
Pavan
पवित्र
Holy or pure
कृतकृत्यु Adjective
Krutakrutyu
ज्याचे कार्य पूर्ण झाले आहे असा
One who has fulfilled his purpose

💡 अर्थ

जो माणूस कर्मामध्ये अकर्म आणि अकर्मामध्ये कर्म पाहतो, तोच माणसांमध्ये खरा बुद्धिमान, योगी आणि आपले कर्तव्य पूर्ण करणारा आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जो पुरुष कर्माच्या ठिकाणी अकर्म (म्हणजे मी कर्ता नाही ही भावना) पाहतो आणि अकर्माच्या ठिकाणी कर्म पाहतो, तोच मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे. असा पुरुष बाह्यतः सर्व कर्मे करत असला तरी अंतर्यामी तो कर्माच्या फळापासून अलिप्त असतो. तो आत्मस्वरूपात स्थिर असल्याने त्याला कर्माचे बंधन लागत नाही. तोच खरा योगयुक्त आणि पवित्र पुरुष असून त्याने जीवनाचे सार्थक केले आहे असे समजावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता आपले कर्तव्य म्हणून करणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे गहन तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्या ज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात जो कर्माच्या बंधनातून मुक्त झाला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 8

म्हणोनि उचित कर्म । तूं करीं रे सप्रेम । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थु ॥ ८ ॥

"Therefore, perform your appropriate duty with love; through this, the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
सप्रेम Adverb
Saprem
प्रेमाने किंवा आवडीने
With love or devotion
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
परम Adjective
Param
सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थु Noun
Purusharthu
जीवनाचे ध्येय (मोक्ष)
Goal of human life (Liberation)

💡 अर्थ

म्हणून तू तुझे योग्य कर्तव्य प्रेमाने कर, ज्यामुळे तुला जीवनाचे सर्वात मोठे ध्येय (मोक्ष) मिळेल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, माणसाने कर्माचा कंटाळा न करता किंवा ते ओझे न मानता, आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि योग्य कर्म प्रेमाने (सप्रेम) केले पाहिजे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य निष्ठेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर उलट आपल्याला 'परम पुरुषार्थ' म्हणजेच मोक्षाप्रत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्म कौशल्याने करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने केल्यास त्यांना यश आणि समाधान दोन्ही मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा योग्य कर्म करणे कसे श्रेष्ठ आहे, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा