←
रविवार, 01 डिसेंबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 251

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म हेतूरहित। आचरें तूं॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you by circumstance, perform that action without any motive."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Right
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasareṅkarūni
प्रसंगानुसार / वेळेनुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / समोर आलेले
Obtained / Destined
हेतूरहित Adjective
Hetūrahita
फळाची अपेक्षा न ठेवता
Without motive / Selfless
आचरें Verb
Ācareṃ
कर / आचरण कर
Perform / Practice

💡 अर्थ

म्हणून जे जे काम योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार तुझ्या वाट्याला आले आहे, ते काम कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता तू कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःहून नवीन कर्मे निर्माण करण्यापेक्षा, जी कर्मे शास्त्रानुसार योग्य (उचित) आहेत आणि जी परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात नैसर्गिकरित्या आपल्यासमोर आली आहेत, तीच कर्मे करावीत. ही कर्मे करताना मनात कोणताही स्वार्थ किंवा 'मला याचे काय फळ मिळेल' असा हेतू नसावा. जेव्हा आपण केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर ते मोक्षाचे साधन बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी अभ्यास करत असेल, तर त्याने 'मला पहिला नंबरच हवा' या हव्यासापोटी न वाचता, 'अभ्यास करणे हे माझे सध्याचे कर्तव्य आहे' या भावनेने अभ्यास करावा. यामुळे तणाव कमी होतो आणि कामाचा दर्जा सुधारतो.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहून कर्तव्य कसे पार पाडावे, याचे मार्गदर्शन केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 188

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जो कर्मशून्यत्व आचरे । तोचि कर्मयोगी साचोकारें । जगीं जाणावा ॥ १८८ ॥

"Therefore, he who practices actionlessness through the support of action, know him to be the true Karma Yogi in this world."

कर्माचेनि Noun
karmacheni
कर्माच्या
of action
आधारे Noun
adhare
आधाराने
with the support
कर्मशून्यत्व Noun
karmashunyatva
कर्माचा अभाव (अहंकाररहित अवस्था)
actionlessness
आचरे Verb
achare
आचरण करतो
practices
साचोकारें Adverb
sachokare
खरोखर
truly
जगीं Noun
jagi
जगात
in the world

💡 अर्थ

म्हणून जो कर्माचा आधार घेऊनही कर्मापासून अलिप्त राहतो, त्यालाच या जगात खरा कर्मयोगी समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, केवळ कर्मे सोडणे म्हणजे संन्यास नव्हे. खरा कर्मयोगी तोच आहे जो आपली विहित कर्तव्ये (कर्मे) पार पाडत असतानाही 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार बाळगत नाही. कर्माच्या फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि कर्मात न अडकता जो आपले कर्तव्य करतो, तोच खऱ्या अर्थाने कर्मशून्यत्व प्राप्त करतो. अशा व्यक्तीला संसारात राहूनही कर्माचे बंधन लागत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना केवळ निकालाची चिंता न करता, आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून अभ्यास करावा. यामुळे कर्माचे फळ (निकाल) चांगले मिळतेच, पण मनावरचा ताणही कमी होतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त राहणाऱ्या खऱ्या कर्मयोग्याची व्याख्या स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 267

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें इतरींही प्रमाण मानिजे । मग तेणेंचि मार्गें चालिजे । सहजेंचि ॥ २६७ ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें इतरींही प्रमाण मानिजे । मग तेणेंचि मार्गें चालिजे । सहजेंचि ॥

"Therefore, whatever is done by the capable, that is accepted as authority by others; then they naturally walk by that same path."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the capable or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
मार्गें Noun
Marge
रस्त्याने किंवा मार्गाने
By the path
सहजेंचि Adverb
Sahajenchi
सहजपणे
Naturally or Effortlessly

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ किंवा समर्थ माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच इतर लोक आदर्श मानतात आणि मग सहजपणे त्याच मार्गाने चालू लागतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचा आणि आचरणाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्या व्यक्तींकडे अधिकार, ज्ञान किंवा सामर्थ्य आहे, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता लक्ष देत असते. श्रेष्ठ व्यक्ती जे नियम पाळतात, तेच समाजासाठी अलिखित कायदे बनतात. लोक तर्कापेक्षा आचरणाला जास्त महत्त्व देतात. जर थोर व्यक्तींनी सन्मार्गाचा अवलंब केला, तर समाज आपोआपच सुधारतो, कारण लोक त्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालणे सोपे मानतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी किंवा शाळेतील शिक्षकांनी शिस्त आणि सत्याचे पालन केले, तर मुले कोणत्याही उपदेशाशिवाय त्यांचे अनुकरण करतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर कसा प्रभाव पडतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा