←
मंगळवार, 19 नोव्हेंबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 163

म्हणोनि तूं अर्जुना । झणीं यासी शोक करिसी मना । विचारूनि पाहीं आपणा । चित्त देऊनि ॥

"Therefore, O Arjuna, do not let your mind grieve. Reflect within yourself with a focused mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Zani
व्यर्थ किंवा उगाच
In vain or unnecessarily
शोक Noun
Shoka
दुःख
Grief
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having reflected
चित्त Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आपल्या मनात या गोष्टीचा उगाच शोक करू नकोस. शांत चित्ताने स्वतःच्या स्वरूपाचा विचार करून पहा.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला विवेकाचा मार्ग दाखवत आहेत. ते म्हणतात की, आत्म्याचे स्वरूप अविनाशी आहे आणि शरीर हे केवळ एक बाह्य कवच आहे जे बदलत असते. जेव्हा आपण केवळ शरीराचा विचार करतो, तेव्हाच आपल्याला दुःख होते. अर्जुनाने आपल्या अंतःकरणात डोकावून, एकाग्र चित्ताने हे सत्य समजून घ्यावे की ज्याचा मृत्यू झाला आहे तो खरोखर नष्ट झालेला नाही. आत्मज्ञानामुळेच मोहाचा आणि अज्ञानाचा नाश होतो, म्हणून शोक सोडून आत्मस्वरूपाचे चिंतन करणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या प्रिय व्यक्तीच्या किंवा वस्तूच्या जाण्याने खूप दुःख होते, तेव्हा आपण शांत बसून हे जग नश्वर आहे आणि आपले अस्तित्व त्यापलीकडे आहे, असा विचार करावा. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर रडत न बसता, 'माझे आयुष्य या गुणांपेक्षा मोठे आहे' असा विचार करून पुन्हा जोमाने अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून त्याला मोहातून बाहेर पडण्यासाठी मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 2

जे शब्दब्रह्म अशेष । जेणें फळलें विश्वदोष । जेथूनि हा प्रकाश । विश्वाचा होय ॥ २ ॥

"Who is the entire Word-Brahman, by whom the world's defects are shed, and from whom this light of the universe arises."

शब्दब्रह्म Noun
Shabdabrahma
वेद किंवा शब्दरूपी ईश्वर
The ultimate reality in the form of sound/Vedas
अशेष Adjective
Ashesha
संपूर्ण किंवा काहीही शिल्लक न राहिलेले
Complete or without remainder
विश्वदोष Noun
Vishvadosha
जगातील अज्ञान किंवा दोष
Worldly ignorance or faults
प्रकाश Noun
Prakasha
उजेड किंवा ज्ञान
Light or knowledge
जेथूनि Adverb
Jethuni
ज्याच्यापासून
From which

💡 अर्थ

जे संपूर्ण शब्दब्रह्म (वेद) आहे, ज्याच्यामुळे जगातील अज्ञान नाहीसे होते आणि ज्याच्यापासून या विश्वाला ज्ञानाचा प्रकाश मिळतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत गणेशाचे वर्णन 'शब्दब्रह्म' म्हणून करतात. गणेश हे वेदांचे मूर्त स्वरूप आहेत. त्यांच्या अस्तित्वामुळे विश्वातील अज्ञानरूपी दोष नष्ट होतात. ज्याप्रमाणे सूर्यामुळे अंधार जातो, तसे गणेशाच्या तेजामुळे संपूर्ण विश्वाला ज्ञानाचा प्रकाश प्राप्त होतो. हे गणेशाचे स्तवन असून ते बुद्धीच्या देवतेचे महत्त्व अधोरेखित करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन काम सुरू करताना बुद्धीची देवता गणेशाचे स्मरण करावे, जेणेकरून आपल्या मनातील गोंधळ (दोष) दूर होऊन आपल्याला योग्य मार्ग (प्रकाश) दिसेल. उदाहरण: नवीन शैक्षणिक वर्ष सुरू करताना सरस्वती आणि गणेशाची वंदना केल्याने अभ्यासात गोडी निर्माण होते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला मंगलाचरणात ज्ञानेश्वर महाराज गणेशाला वंदन करत आहेत, जिथे ते गणेशाला वेदांचे स्वरूप मानतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 23

साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां चांगु । परी अज्ञानासी हा भेदु । देखणें असे ॥

"Therefore, Sannyasa and Yoga are indeed one; but this distinction is seen only by the ignorant."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sannyasu
कर्माचा त्याग
Renunciation
योगु Noun
Yogu
निष्काम कर्मयोग
Path of selfless action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
One and the same
अज्ञानासी Noun
Ajnanasi
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
भेदु Noun
Bhedu
फरक किंवा द्वैत
Difference or duality
देखणें Verb
Dekhane
दिसणे किंवा अनुभवणे
To see or perceive

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आणि श्रेष्ठ आहेत; परंतु केवळ अज्ञानी लोकांनाच त्यांच्यामध्ये फरक दिसतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्माचा त्याग (संन्यास) आणि निष्काम कर्म (योग) हे दोन्ही मार्ग मुळात एकच आहेत. ज्याप्रमाणे एकाच नाण्याच्या दोन बाजू असतात, तद्वतच हे दोन्ही मार्ग एकाच परम सत्याकडे नेतात. सामान्यतः लोकांना वाटते की संन्यास म्हणजे सर्व सोडून देणे आणि योग म्हणजे कर्म करणे, म्हणून ते भिन्न आहेत. परंतु, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला समजते की दोन्हीचे अंतिम फळ 'मोक्ष' हेच आहे. केवळ ज्यांच्याकडे ज्ञानाचा अभाव आहे, त्यांनाच या दोन मार्गांत द्वैत किंवा फरक जाणवतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण एखादे काम करताना ते 'माझे कर्तव्य' म्हणून केले (योग) किंवा 'मी कर्ता नाही' या भावनेने केले (संन्यास), तर दोन्हीचे परिणाम सारखेच असतात. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ईश्वराची सेवा म्हणून करणे हा योग आहे आणि त्यात गुंतून न पडणे हा संन्यास आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या माध्यमातून) स्पष्ट करतात की संन्यास आणि कर्मयोग यांमधील भेद वरवरचा असून तो केवळ अज्ञानी लोकांनाच दिसतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा