←
सोमवार, 11 नोव्हेंबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 84

जेथ पाविजे तें आपणचि होइजे । मग पावणें हें न बोलिजे । ऐसें ऐक्य आथी ॥

"Where that which is to be attained is reached, one becomes that itself; then 'attaining' is no longer spoken of; such is the unity."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त करणे
To be attained
आपणचि Pronoun
Aapanachi
स्वतःच
Oneself
होइजे Verb
Hoije
होणे
Becomes
ऐक्य Noun
Aikya
एकरूपता
Unity
आथी Verb
Aathi
आहे/असते
Is/Exists

💡 अर्थ

ज्या ध्येयाला प्राप्त करायचे आहे, तिथे पोहोचल्यावर माणूस स्वतःच ते ध्येय बनतो. मग 'मिळवले' असे म्हणण्याची गरज उरत नाही, कारण तिथे पूर्ण एकरूपता असते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत सिद्धांताचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक परब्रह्माचा अनुभव घेतो, तेव्हा तो स्वतःच ब्रह्मरूप होतो. जसा मिठाचा खडा समुद्रात गेल्यावर समुद्रच होतो, तसाच भक्त देवाशी एकरूप होतो. या स्थितीत 'मी' आणि 'तू' हा भेद संपतो. साध्य आणि साधक यांच्यातील अंतर मिटून जाणे म्हणजेच खरे ऐक्य होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कलेत किंवा कामात इतके मग्न होतो की आपल्याला स्वतःचा विसर पडतो, तेव्हा आपण त्या कामाशी एकरूप होतो. उदाहरणार्थ, गाणे गाताना गायक जेव्हा गाणेच बनतो, तेव्हाच खरी कला सादर होते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे साधकाच्या अंतिम स्थितीचे, म्हणजेच अद्वैताचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 24

म्हणोनि समर्थें विशेषें । आचरावें लागे तैसें । जेणें मार्गे लोकें । चालावें गा ॥ २४ ॥

"Therefore, the capable ones must act in a manner that sets a path for common people to follow."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By a capable or great person
विशेषें Adverb
Viśēṣēṃ
विशेष करून
Specially
आचरावें Verb
Ācarāvēṃ
आचरण करावे
Should practice
मार्गे Noun
Mārgē
मार्गाने
By the path
लोकें Noun
Lōkēṃ
लोकांनी
By the people

💡 अर्थ

म्हणून सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ माणसाने असे वागावे, ज्या मार्गावरून सामान्य लोकांनी चालावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जे लोक समाजात श्रेष्ठ आहेत किंवा ज्यांच्याकडे अधिकार आहे, त्यांनी आपले कर्तव्य अत्यंत जबाबदारीने पार पाडले पाहिजे. सामान्य लोक नेहमी मोठ्यांचे अनुकरण करतात. जर श्रेष्ठ व्यक्तीने चुकीचे वर्तन केले, तर समाजही भरकटू शकतो. म्हणून, लोककल्याणासाठी आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थांनी आदर्श आचरण करणे आवश्यक आहे. ज्ञानी पुरुषाने केवळ स्वतःच्या मुक्तीचा विचार न करता समाजाला सन्मार्गावर ठेवण्यासाठी स्वतः कर्म करून दाखवणे अनिवार्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर तुम्ही वर्गाचे मॉनिटर असाल किंवा घरात मोठे भाऊ-बहीण असाल, तर तुम्ही शिस्तीत वागले पाहिजे, कारण लहान मुले तुमचेच बघून शिकतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी स्वतः मोबाईलचा वापर कमी केला, तरच मुले त्यांचे ऐकतील.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींनी समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी कर्म करणे का आवश्यक आहे, याचे विवेचन श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वरांच्या शब्दांत) करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 67

तरी अर्जुना हे नवल पाहे । जे आत्मज्ञान कीर आहे । परी तेथेंचि विस्मयो होये । देखिलियावरी ॥

"Therefore, Arjuna, see this wonder; that self-knowledge indeed exists, but there is amazement upon seeing it."

नवल Noun
Naval
आश्चर्य
Wonder/Surprise
आत्मज्ञान Noun
Atmajnan
स्वस्वरूपाचे ज्ञान
Self-knowledge
कीर Particle
Keer
खरोखर
Indeed/Truly
विस्मयो Noun
Vismayo
अचंबा
Amazement
देखिलियावरी Verb
Dekhiliyavari
पाहिल्यावर/अनुभवल्यावर
Upon seeing/experiencing

💡 अर्थ

अर्जुना, हे एक मोठे नवल आहे. आत्मज्ञान हे खरोखर आपल्या जवळच असते, पण ते अनुभवल्यावर माणसाला खूप आश्चर्य वाटते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे विलक्षण स्वरूप स्पष्ट करतात. ही ओवी भगवद्गीतेच्या 'आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनम्' (२.२९) या श्लोकावर आधारित आहे. ते म्हणतात की, आत्मा हा आपला मूळ स्वभाव असूनही तो सहजासहजी लक्षात येत नाही. जेव्हा एखाद्या साधकाला गुरुकृपेने आत्मसाक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याला प्रचंड आश्चर्य वाटते. हे आश्चर्य अशासाठी की, जे तत्व इतके दिवस आपल्या अगदी जवळ होते, ते आपल्याला का उमजले नाही? आत्मज्ञान हे बुद्धीच्या पलीकडचे असल्याने तिथे केवळ विस्मय उरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या स्वतःमध्ये असलेल्या सुप्त शक्तींची जेव्हा आपल्याला जाणीव होते, तेव्हा आपल्याला जसे नवल वाटते, तसेच आत्मज्ञानाचे आहे. दैनंदिन जीवनात स्वतःच्या क्षमतांवर विश्वास ठेवणे आणि स्वतःला ओळखण्याचा प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. उदाहरण: एखादा विद्यार्थी स्वतःला अभ्यासात कच्चा मानतो, पण योग्य मार्गदर्शनानंतर जेव्हा तो अव्वल येतो, तेव्हा त्याला स्वतःच्याच बुद्धीचे नवल वाटते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज भगवद्गीतेच्या २.२९ श्लोकावर भाष्य करताना आत्म्याचे गूढ आणि विस्मयकारक स्वरूप अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा