←
सोमवार, 28 ऑक्टोबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 34

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् । संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥

आणि अकीर्ति जे होईल । ती कल्पांतींही न सरैल । आणि मरणाहूनि थोरैल । दुःख तें गा ॥ ३४ ॥

"And people will speak of your everlasting infamy; and for one who has been honored, dishonor is worse than death."

अकीर्ति Noun
Akirti
बदनामी किंवा अपकीर्ती
Infamy or Dishonor
कल्पांतींही Adverb
Kalpantihi
युगाच्या अंतापर्यंत
Until the end of time
न सरैल Verb
Na Sarail
संपणार नाही
Will not end
मरणाहूनि Noun
Maranahuni
मरणापेक्षा
Than death
थोरैल Adjective
Thorail
मोठे किंवा जास्त
Greater or More

💡 अर्थ

आणि तुझी जी बदनामी होईल, ती जगाचा अंत होईपर्यंत संपणार नाही. आणि सन्माननीय माणसासाठी बदनामी ही मरणापेक्षाही मोठे दुःख असते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्तव्यापासून परावृत्त होण्याचे परिणाम सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जर तू युद्ध सोडून पळालास, तर लोक तुझ्या शौर्यावर शंका घेतील आणि तुझी अपकीर्ती करतील. ही अपकीर्ती युगायुगांपर्यंत टिकून राहील. ज्या माणसाने समाजात प्रतिष्ठा आणि मान मिळवला आहे, त्याच्यासाठी अपमानाचे जगणे हे प्रत्यक्ष मृत्यूपेक्षाही अधिक क्लेशदायक असते. म्हणून क्षत्रियाने आपल्या स्वधर्माचे पालन करून सन्मानाने वागले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या कामात प्रामाणिक राहणे महत्त्वाचे आहे. जर आपण चुकीच्या मार्गाने गेलो तर समाजात आपली प्रतिमा डागाळते, जी पुन्हा सुधारणे कठीण असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत चोरी करणे किंवा कामात भ्रष्टाचार करणे यामुळे होणारी बदनामी आयुष्यभर पाठलाग करते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य पार न पाडल्यास होणाऱ्या सामाजिक आणि वैयक्तिक परिणामांची जाणीव करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 212

जे जे आचरती थोर । तया नाम धर्मु ठेवती इतर । आणि तेचि मार्ग साचार । अनुसरती ॥

"Whatever the great ones practice, others call it Dharma; and they follow that very path truly."

आचरती Verb
Acharati
वागतात किंवा कृती करतात
practice or perform
थोर Adjective
Thor
मोठे किंवा श्रेष्ठ
great or noble
धर्मु Noun
Dharmu
कर्तव्य किंवा धर्म
duty or righteousness
इतर Pronoun
Itar
दुसरे लोक किंवा सामान्य जन
others or common people
साचार Adverb
Sachar
खरोखर किंवा निश्चितपणे
truly or certainly
अनुसरती Verb
Anusarati
अनुकरण करतात किंवा मागे चालतात
follow or imitate

💡 अर्थ

मोठे किंवा श्रेष्ठ लोक जे काही वागतात, त्यालाच इतर लोक 'धर्म' मानतात आणि त्याच मार्गाचे मनापासून अनुसरण करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे श्रेष्ठ किंवा थोर पुरुष असतात, त्यांचे आचरण हेच इतरांसाठी प्रमाण ठरते. सामान्य माणसे शास्त्रांचा अभ्यास करण्यापेक्षा मोठ्या माणसांच्या कृतीकडे पाहून शिकतात. थोर व्यक्ती जे करतात, त्यालाच लोक 'धर्म' म्हणतात आणि त्याच वाटेने चालण्याचा प्रयत्न करतात. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि सत्याने वागली, तर मुलेही आपोआप तसेच वागायला शिकतात. उदाहरणार्थ, जर वडिलांनी कचरा नेहमी कुंडीतच टाकला, तर मूलही तेच पाहून स्वच्छतेची सवय लावून घेते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की श्रेष्ठ पुरुषांचे आचरण जगासाठी आदर्श कसे ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 24

तंव अर्जुनें रथु हांकु म्हणे । दोन्ही सैन्यांमाझारीं ठाणें । करीं जेणें मी देखणें । झुंजतीं ये ॥ २४ ॥

"Then Arjuna said, 'Drive the chariot and station it between the two armies, so that I may see those who have come to fight.'"

तंव Adverb
Tanva
तेव्हा
Then
हांकु Verb
Hanku
चालव किंवा ने
Drive or take
सैन्यांमाझारीं Noun
Sainyanmazari
सैन्यांच्या मध्ये
Between the armies
ठाणें Noun
Thane
स्थान किंवा उभे करणे
Position or station
देखणें Verb
Dekhane
पाहणे
To see
झुंजतीं Adjective
Zhunjati
युद्ध करणारे
Those who fight

💡 अर्थ

तेव्हा अर्जुन म्हणाला, 'हे कृष्णा, माझा रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेऊन उभा कर, जेणेकरून मला युद्धासाठी आलेल्या सर्वांना पाहता येईल.'

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या युद्धाच्या सुरुवातीच्या मानसिकतेचे वर्णन करतात. कुरुक्षेत्रावर दोन्ही सैन्ये समोरासमोर उभी ठाकली असताना, अर्जुन श्रीकृष्णाला आज्ञा करतो की रथ दोन्ही सैन्यांच्या अगदी मध्यभागी न्यावा. येथे अर्जुनाचा आत्मविश्वास आणि युद्धाची ओढ दिसून येते. त्याला हे पाहायचे आहे की आपल्या विरुद्ध कोण कोण योद्धे उभे आहेत. ही ओवी श्रीकृष्णाच्या 'सारथ्य' धर्माचे आणि अर्जुनाच्या 'वीरवृत्तीचे' दर्शन घडवते. परिस्थितीचे पूर्ण आकलन करून घेण्याची अर्जुनाची ही कृती त्याच्या युद्धकौशल्याचा भाग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे काम किंवा स्पर्धा सुरू करण्यापूर्वी आपल्या समोरची आव्हाने आणि परिस्थितीचे नीट निरीक्षण करणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत उत्तरपत्रिका लिहिण्यापूर्वी सर्व प्रश्न नीट वाचून घेणे, जेणेकरून आपल्याला कशाचा सामना करायचा आहे याची स्पष्ट कल्पना येईल.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुन श्रीकृष्णाला आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेण्यास सांगतो जेणेकरून तो शत्रू पक्षाचे निरीक्षण करू शकेल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा