←
सोमवार, 30 सप्टेंबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 51

तरी आतां झकवीत आहेसी कासया । हें अनुचित काय मांडिलें धनंजया । तूं आपुलें आपण न विचारिसीचिया । काय जाहले तुज ॥

"Why do you delude yourself so? Why have you taken up this improper path, O Dhananjaya? What has come over you that you do not reflect upon your own self?"

झकवीत Verb
Jhakavit
फसवणे किंवा भ्रमित होणे
To delude or deceive
कासया Adverb
Kasaya
कशासाठी किंवा का
Why or for what
अनुचित Adjective
Anuchit
अयोग्य
Improper or inappropriate
मांडिलें Verb
Mandile
सुरू केले किंवा मांडले
Started or set up
धनंजया Noun
Dhananjaya
अर्जुनाचे एक नाव
A name of Arjuna
विचारिसी Verb
Vicharisi
विचार करणे
To reflect or consider

💡 अर्थ

तर आता तू स्वतःला का फसवून घेत आहेस? हे अयोग्य काय मांडले आहेस अर्जुना? तुला काय झाले आहे की तू स्वतःच्या स्वरूपाचा विचार करत नाहीस?

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्ण आणि अर्जुन यांच्यातील संवादाचे वर्णन करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला खडसावत आहेत की, ऐन युद्धाच्या वेळी तू असा भ्रमित का झाला आहेस? हे वागणे तुझ्यासारख्या शूरवीराला शोभणारे नाही. जेव्हा माणूस मोहामुळे आपल्या कर्तव्यापासून विचलित होतो, तेव्हा तो स्वतःचीच फसवणूक करत असतो. स्वतःच्या क्षमतेचा आणि धर्माचा विसर पडणे हेच अधःपाताचे लक्षण आहे, असे माउली येथे सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कठीण प्रसंगात घाबरून जाऊन आपल्या जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढणे म्हणजे स्वतःची फसवणूक करणे होय. उदाहरण: एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडणे हे 'अनुचित' आहे; त्याने आपल्या कष्टाचा आणि ध्येयाचा विचार करून संकटाचा सामना केला पाहिजे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाच्या युद्ध सोडण्याच्या निर्णयावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करतात आणि त्याला त्याच्या कर्तव्याची आठवण करून देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 215

म्हणोनि जे जे उचित। आणि ज्यासी जे विहित। तेणे तेचि करावे अहेत। मन देऊनि॥

"Therefore, whatever is appropriate and whatever is prescribed as duty, one should perform that very task without any selfish motive, giving it one's full mind."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate
विहित Adjective
Vihita
कर्तव्य किंवा शास्त्रसंमत
Prescribed duty
अहेत Adjective
Aheta
हेतू नसलेले किंवा निस्वार्थ
Without motive or selfless
करावे Verb
Karave
करावे
Should do

💡 अर्थ

म्हणून ज्याला जे योग्य आहे आणि ज्याचे जे कर्तव्य आहे, त्याने ते काम फळाची अपेक्षा न ठेवता मनापासून करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या वाट्याला आलेले, शास्त्राने सांगितलेले आणि परिस्थितीनुसार जे योग्य (उचित) कर्म आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनात कोणताही स्वार्थ किंवा फळाची अभिलाषा (अहेत) नसावी. जेव्हा मनुष्य आपले विहित कर्तव्य पूर्ण एकाग्रतेने आणि निस्पृह भावनेने पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म त्याला बंधनात टाकत नाही, उलट ते चित्तशुद्धीचे साधन बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, उदा. एखाद्या कर्मचाऱ्याने पगाराच्या किंवा पदोन्नतीच्या केवळ विचारात न पडता, आपले काम हीच सेवा मानून प्रामाणिकपणे पूर्ण करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म कसे करावे हे सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण या ओवीतून देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 245

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । मग सामान्येंही तैसेचि वर्तिजे । अनुसरूनि ॥

"Therefore, whatever the powerful (great) do, that is accepted as authority by the world; then the common folk also conduct themselves accordingly, following them."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा थोर व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्येंही Noun
Samanyenhi
सामान्य लोकांनी सुद्धा
By common people also
वर्तिजे Verb
Vartije
वागावे किंवा वर्तन करावे
Should behave
अनुसरूनि Adverb
Anusaruni
अनुकरण करून
Following

💡 अर्थ

थोर किंवा सामर्थ्यवान माणसे जे काही करतात, त्यालाच लोक आदर्श मानतात. मग सामान्य लोकही त्यांचेच अनुकरण करून तसेच वागतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे नेतृत्वाचा आणि सामाजिक जबाबदारीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ स्थानी आहेत किंवा ज्यांच्याकडे सामर्थ्य आहे, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे जगाचे लक्ष असते. हे श्रेष्ठ लोक जे आचरण करतात, तोच समाजासाठी एक नियम किंवा 'प्रमाण' बनतो. सामान्य जनता स्वतःचा वेगळा विचार न करता या थोर व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालत असते. म्हणून, समाजाला सन्मार्गावर ठेवण्यासाठी समर्थांनी अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्माने वागणे आवश्यक आहे, कारण त्यांचे वागणे संपूर्ण समाजाची दिशा ठरवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने वागले, तर मुले आपोआपच त्यांचे अनुकरण करून शिस्त पाळतात. उदाहरण: पालकांनी खोटे बोलणे टाळले तरच मुले खरे बोलायला शिकतात.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो आणि त्यांनी आदर्श का घालून दिला पाहिजे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा