←
सोमवार, 23 सप्टेंबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 100

तरी हे सर्वथा न मरे । आणि मारितांही न संचरे । म्हणोनि तू झुरे । वांयां चि गा ॥

"Therefore, this (soul) never dies, and even if killed, it is not affected; hence, you are grieving needlessly."

सर्वथा Adverb
sarvathā
कधीही किंवा कोणत्याही प्रकारे
in every way or always
मरे Verb
mare
मरतो
dies
मारितांही Verb
māritāṃhī
मारले तरीही
even if killed
संचरे Verb
saṃcare
बाधा होणे किंवा बदलणे
affected or moves
झुरे Verb
jhure
शोक करणे किंवा दुःखी होणे
to grieve or pine
वांयां Adverb
vāṃyāṃ
व्यर्थ किंवा उगाचच
in vain or uselessly

💡 अर्थ

हा आत्मा कधीच मरत नाही आणि कोणी त्याला मारले तरी तो मरत नाही. म्हणून तू उगाचच काळजी करत आहेस किंवा झुरत आहेस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, आत्मा हा त्रिकालाबाधित सत्य आहे. तो कोणत्याही शस्त्राने नष्ट होऊ शकत नाही किंवा कोणत्याही क्रियेने त्याला बाधा पोहोचत नाही. अर्जुन आपल्या नातेवाईकांच्या मृत्यूच्या भीतीने व्याकुळ झाला होता, त्याला उद्देशून महाराज म्हणतात की, ज्याचा कधी नाशच होऊ शकत नाही, त्याच्यासाठी शोक करणे हे अज्ञानाचे लक्षण आहे. हा देह नश्वर आहे पण त्यातील चैतन्य (आत्मा) अविनाशी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादी वस्तू हरवतो किंवा अपयशाने खचून जातो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की आपले मूळ सामर्थ्य आणि अस्तित्व बाह्य बदलांनी नष्ट होत नाही. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाले तरी आपले ज्ञान आणि शिकण्याची क्षमता संपत नाही, म्हणून निराश न होता प्रयत्न सुरू ठेवावेत.

📌 संदर्भ

अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 121

म्हणौनि जे जे उचित । आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त । तें कर्म आचरतां विहित । न सांडिजे गा ॥ १२१ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and has come to you by occasion, do not abandon that prescribed duty while performing it."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarēṅkarūni
वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले किंवा वाट्याला आलेले
Obtained
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे
Should be abandoned

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, ते शास्त्रविहित कर्तव्य कर्म कधीही सोडू नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून आले आहे, अशा कर्मांचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्म म्हणजे जे शास्त्राने किंवा धर्माने विहित केलेले आहे. अशी कर्मे फळाची आशा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे. कर्माचा कंटाळा करणे किंवा जबाबदारी टाळणे हे प्रगतीच्या मार्गातील अडथळे आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक कर्मचारी आहात आणि तुमच्याकडे एखादे कठीण काम आले आहे, तर ते काम टाळण्याऐवजी आपली जबाबदारी समजून पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून विहित कर्माचे समर्थन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 239

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | सांडूनि हा अहंकारु | करीं वेगीं स्वीकारु | स्वधर्माचा || २३९ ||

"Therefore, O Archer, casting aside this ego, quickly embrace your own duty."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून / सोडून
Abandoning / Giving up
अहंकारु Noun
Ahankaru
गर्व / मीपणा
Ego / Pride
स्वधर्माचा Noun
Swadharmacha
स्वतःच्या कर्तव्याचा
Of one's own duty
स्वीकारु Noun
Sweekaru
स्वीकार / अंगीकार
Acceptance

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू या अहंकाराचा त्याग कर आणि आपल्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्यास त्वरित सुरुवात कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला अत्यंत महत्त्वाचा उपदेश करतात. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही, तर कर्मामागील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडणे महत्त्वाचे आहे. जोपर्यंत मनुष्याला आपल्या कर्तृत्वाचा गर्व असतो, तोपर्यंत तो कर्माच्या बंधनात अडकलेला असतो. जेव्हा अर्जुन आपला अहंकार सोडून देईल, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने 'स्वधर्म' म्हणजे त्याचे विहित कर्तव्य (युद्ध करणे) पार पाडू शकेल. स्वधर्म हा नैसर्गिक असतो आणि तो निष्ठेने पाळणे हीच खरी भक्ती आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'हे मीच केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य समजून पूर्ण निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने 'मीच टीमला जिंकवले' असा अहंकार न ठेवता, खेळणे हे आपले कर्तव्य मानून खेळावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अहंकाराचा त्याग करून स्वधर्माचे आचरण करण्याचा उपदेश करत आहेत, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा