←
बुधवार, 28 ऑगस्ट 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 133

म्हणोनि तोचि स्थिरबुद्धि । जयाची हे ऐसी शुद्धी । जो न विसंबे निरवधि । आत्मबोधा ॥

"Therefore, he alone is of steady intellect, whose purity is such, and who never abandons self-realization."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
स्थिरबुद्धि Noun
Sthirabuddhi
अढळ बुद्धी असलेला
One with steady intellect
शुद्धी Noun
Shuddhi
पवित्रता किंवा जाणीव
Purity or awareness
विसंबे Verb
Visambe
विसरणे किंवा विचलित होणे
To forget or deviate
निरवधि Adverb
Niravadhi
अखंड किंवा निरंतर
Continuous or eternal
आत्मबोधा Noun
Atmabodha
स्वस्वरूपाचे ज्ञान
Self-realization

💡 अर्थ

म्हणून ज्याची बुद्धी अशी शुद्ध झाली आहे आणि जो कधीही आत्मज्ञानाला विसरत नाही, त्यालाच खऱ्या अर्थाने 'स्थिरबुद्धी' (स्थिरप्रज्ञ) असे म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थिरप्रज्ञ पुरुषाचे मर्म सांगत आहेत. ज्याची बुद्धी बाह्य विषयांच्या मोहातून मुक्त होऊन पूर्णपणे शुद्ध झाली आहे आणि ज्याचे चित्त अखंडपणे आत्मस्वरूपाच्या ठिकाणी जडलेले आहे, तोच खरा ज्ञानी होय. असा पुरुष झोपेत किंवा जागृतीत, कोणत्याही अवस्थेत आपल्या आत्मबोधापासून ढळत नाही. त्याची बुद्धी संशयरहित होऊन परमात्म्याशी एकरूप झालेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कितीही कठीण प्रसंग आले तरी आपल्या तत्त्वांपासून आणि शांततेपासून विचलित न होणे म्हणजे स्थिरबुद्धी असणे. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा निकाल काहीही लागला तरी खचून न जाता किंवा हुरळून न जाता पुन्हा अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

स्थिरप्रज्ञ पुरुषाची बुद्धी कशी असते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 159

म्हणोनि तूं अर्जुना | या इंद्रियांसी करीं दमना | मग हे भ्रांतीची वासना | आपोआप फिटेल ||

"Therefore, O Arjuna, control these senses; then this delusive desire will naturally disappear."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांसी Noun
Indriyansi
इंद्रियांना
To the senses
दमना Noun
Damana
संयम किंवा ताबा
Control or restraint
भ्रांतीची Noun
Bhrantichi
भ्रमाची किंवा चुकीच्या समजाची
Of delusion
वासना Noun
Vasana
इच्छा किंवा ओढ
Desire or inclination
फिटेल Verb
Phitel
दूर होईल किंवा नष्ट होईल
Will vanish

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझ्या इंद्रियांवर ताबा मिळव. असे केल्याने तुझ्या मनातील गोंधळ आणि चुकीच्या इच्छा आपोआप दूर होतील.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून साधकाला इंद्रिय निग्रहाचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मनुष्याची बुद्धी स्थिर राहत नाही आणि त्याला भ्रमाचा (भ्रांतीचा) विळखा पडतो. जर अर्जुनाने (किंवा कोणत्याही साधकाने) जाणीवपूर्वक आपल्या इंद्रियांवर संयम मिळवला, तर अज्ञानामुळे निर्माण झालेली विषयांची ओढ किंवा वासना आपोआप नष्ट होते. हे आत्मज्ञानासाठी आवश्यक असलेले पहिले पाऊल आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की परीक्षेचा अभ्यास करताना मोबाईल किंवा खेळाचे आकर्षण बाजूला सारून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे 'इंद्रिय दमन' आहे. यामुळे ध्येय साध्य करणे सोपे होते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला मनःशांती आणि स्पष्टतेसाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 151

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥

"Therefore, perform those actions which are appropriate and those duties which are prescribed, practicing them excellently by renouncing the desire for fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / उचित
Appropriate
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / विहित
Prescribed
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून / त्याग करून
Renouncing

💡 अर्थ

म्हणून जे काम करणे योग्य आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याला धरून आहे, ते फळाची अपेक्षा न ठेवता चांगल्या प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे 'विहित' (शास्त्राने सांगितलेले किंवा नैतिकदृष्ट्या योग्य) आहे. हे कर्म करताना मनामध्ये कोणत्याही फळाची किंवा परिणामाची हाव नसावी. जेव्हा आपण फळाची आशा सोडून केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, उलट ते मुक्तीचा मार्ग सुकर करते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाचा त्याग करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता, केवळ आपला अभ्यास (कर्तव्य) प्रामाणिकपणे आणि उत्तम प्रकारे करणे, हे या ओवीचे दैनंदिन जीवनातील उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला सांगितलेल्या निष्काम कर्मयोगाचे स्पष्टीकरण देताना ज्ञानेश्वर महाराज कर्माचे स्वरूप कसे असावे हे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा