🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत यज्ञाचे (निस्वार्थ कर्माचे) महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, ब्रह्मदेवाने मानवाला यज्ञासह निर्माण केले आणि सांगितले की हा यज्ञ तुमची कामधेनु होईल. जेव्हा मनुष्य आपले विहित कर्म फळाची आशा न धरता ईश्वराप्रती अर्पण करतो, तेव्हा त्याला सृष्टीकडून सर्व अपेक्षित आणि कल्याणकारी गोष्टी प्राप्त होतात. हा यज्ञ म्हणजे केवळ बाह्य कर्मकांड नसून, स्वधर्माचे पालन आणि परोपकाराची भावना आहे.

आपल्या दैनंदिन जीवनात, जर आपण आपले काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) प्रामाणिकपणे आणि इतरांच्या हिताचा विचार करून केले, तर आपल्या गरजा आणि प्रगती आपोआप साध्य होते. उदाहरण: एका प्रामाणिक व्यापाऱ्याने ग्राहकांचे हित जपले, तर त्याचा व्यवसाय आपोआप वृद्धिंगत होतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज सृष्टीच्या उत्पत्तीच्या वेळी ब्रह्मदेवाने जीवांना दिलेल्या उपदेशाचे वर्णन करत आहेत, जिथे यज्ञ हा सर्व इच्छा पूर्ण करणारा सांगितला आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला मोक्ष मिळवण्यासाठी किंवा ईश्वराची प्राप्ती करण्यासाठी घरदार सोडून अरण्यात जाण्याची किंवा कठीण देहदंड सोसण्याची गरज नाही. आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) प्रामाणिकपणे आणि निष्ठेने पार पाडणे, हेच सर्वात मोठे 'तप' आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षात्रधर्म पाळणे हेच त्याचे तप असल्याचे सांगून महाराज त्याला कर्तव्याप्रती जागृत राहण्याचा संदेश देतात.

दैनंदिन जीवनात आपण जे काही काम करतो, मग ते शिक्षण असो वा नोकरी, ते पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजेच देवाची सेवा आहे. उदाहरणार्थ: एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेसाठी न वाचता ज्ञान मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हेच त्याचे 'तप' आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला युद्धासाठी प्रवृत्त करत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे महत्त्व या ओवीतून स्पष्ट करतात.

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मोह किंवा भीतीपोटी आपल्या विहित कर्माचा त्याग करणे चुकीचे आहे. 'झकविजे' म्हणजे भ्रमिष्ट होणे किंवा गोंधळणे. अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी गोंधळला होता, त्याला वाटत होते की युद्ध करणे पाप आहे. परंतु माऊली सांगतात की, स्वधर्माप्रमाणे आलेले कर्म हे ईश्वरी आज्ञा मानून पार पाडले पाहिजे. कर्माचा त्याग केल्याने नव्हे, तर फळाची आशा सोडून कर्म केल्यानेच मनुष्याची प्रगती होते.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखादे काम कठीण वाटते, तेव्हा ते सोडून न देता पूर्ण करणे हेच आपले कर्तव्य आहे. उदाहरण: अभ्यासाचा कंटाळा आला तरी विद्यार्थ्यांनी आपले ध्येय गाठण्यासाठी नियमित अभ्यास करणे आवश्यक आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह सोडून युद्धाचे (कर्तव्याचे) पालन करण्यास सांगत आहेत.