←
शनिवार, 27 जुलै 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 215

जेणें आपणपें अर्पिलें । तें अर्पणचि ब्रह्म जालें । मग कर्म उरलें । कोणापाशीं ॥ २१५ ॥

"He who has offered his own self, that offering itself has become Brahman; then in whom does the karma remain?"

आपणपें Noun
Apanpe
स्वतःला
Self
अर्पिलें Verb
Arpile
अर्पण केले
Offered
अर्पणचि Noun
Arpanachi
अर्पणच
The offering itself
ब्रह्म Noun
Brahma
परब्रह्म
Supreme Reality
जालें Verb
Jale
झाले
Became
उरलें Verb
Urale
शिल्लक राहिले
Remained
कोणापाशीं Pronoun
Konapashi
कोणाकडे
With whom

💡 अर्थ

ज्याने स्वतःलाच ईश्वराला अर्पण केले, त्याचे ते अर्पण करणेच ब्रह्मरूप झाले. मग कर्म कोणाकडे शिल्लक राहिले? (म्हणजे कर्म उरलेच नाही).

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक आपला अहंकार किंवा 'मी'पण पूर्णपणे ईश्वराला समर्पित करतो, तेव्हा तो स्वतः आणि त्याची कृती दोन्ही ब्रह्मरूप होतात. अशा स्थितीत कर्ता, कर्म आणि क्रिया यांतील भेद संपतो. जेव्हा सर्व काही ब्रह्मच झाले, तेव्हा कर्माचे बंधन कोणाला बाधणार? कर्म आपोआपच लय पावते आणि साधक मुक्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी करतोय' हा अहंकार न ठेवता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञानाची साधना म्हणून केल्यास मनावर दडपण येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे ब्रह्मार्पण स्थितीचे वर्णन करत आहेत, जिथे कर्ता आणि कर्म एकरूप होतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 54

तैसे संन्यासें कर्म न सुटे । कीं देहधर्मु न तुटे । जैसा न चालतां न लोटे । मार्गु पुढें ॥

"In the same way, karma is not abandoned by renunciation, nor are bodily duties severed; just as a path ahead does not diminish without walking."

संन्यासें Noun
sannyāsē
संन्यासाने (केवळ कर्माचा त्याग केल्याने)
by renunciation
सुटे Verb
suṭē
सुटत नाही / सुटका होत नाही
is not released
देहधर्मु Noun
dēhadharmu
शरीराचे नैसर्गिक धर्म किंवा कार्ये
bodily functions or duties
तुटे Verb
tuṭē
थांबत नाही / तुटत नाही
does not break or stop
लोटे Verb
lōṭē
संपणे / पार होणे
to pass or end
मार्गु Noun
mārgu
रस्ता / मार्ग
path

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे चालल्याशिवाय पुढचा रस्ता संपत नाही, त्याचप्रमाणे केवळ वरवर संन्यास घेतल्याने कर्म सुटत नाही किंवा शरीराचे धर्म संपत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या स्वरूपाचे सखोल विवेचन करतात. ते म्हणतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग करून किंवा संन्यासाचा वेष धारण करून माणूस कर्ममुक्त होऊ शकत नाही. जोपर्यंत देह आहे, तोपर्यंत भूक, तहान, श्वास यांसारखे देहधर्म चालूच राहतात. कर्मातून मुक्त होण्यासाठी कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडणे आवश्यक आहे. ज्याप्रमाणे एखादा मार्ग कापण्यासाठी प्रत्यक्ष चालावेच लागते, केवळ थांबून राहिल्याने मार्ग संपत नाही, त्याचप्रमाणे विहित कर्मे केल्याशिवाय आणि त्यातील आसक्ती सोडल्याशिवाय मोक्ष मिळत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ जबाबदारी टाळणे म्हणजे मुक्ती नव्हे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडला तर तो उत्तीर्ण होऊ शकत नाही; त्याला अभ्यास करावाच लागेल, पण तो फळाची चिंता न करता केल्यास त्याला तणाव जाणवणार नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की खरा संन्यास हा मानसिक असतो, केवळ कर्माचा बाह्य त्याग केल्याने माणूस मुक्त होत नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 34

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ अर्जुना कर्माचां ठायीं । कर्माभावोचि दिसे पाहीं । आणि अकर्मामाजीं सर्वही । कर्मचि असे ॥३४॥

"Where, O Arjuna, in the place of action, non-action is seen; and in non-action, all action exists."

कर्माचां Noun
karmācāṃ
कर्माच्या
of action
ठायीं Noun
ṭhāyīṃ
ठिकाणी
at the place of
कर्माभावोचि Noun
karmābhāvocī
कर्माचा अभावच
absence of action
दिसे Verb
dise
दिसतो
appears/sees
अकर्मामाजीं Noun
akarmāmājīṃ
अकर्मामध्ये
in non-action
असे Verb
ase
असते
is/exists

💡 अर्थ

अर्जुना, जो कर्मामध्ये अकर्म (कर्म नसणे) पाहतो आणि अकर्मामध्ये (शांत बसलेले असतानाही) कर्म पाहतो, तोच खरा बुद्धिमान माणूस आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या सूक्ष्म गतीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, देहाने कर्मे होत असतानाही ज्याची बुद्धी 'मी कर्ता नाही' या आत्मस्वरूपात स्थिर असते, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो बाहेरून काहीही न करता शांत बसलेला दिसतो, पण ज्याच्या मनात वासना आणि संकल्प-विकल्पांचे चक्र चालू असते, तो अकर्मातही कर्मच करत असतो. ही दृष्टी प्राप्त झालेला पुरुषच खरा योगी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे फळाच्या अपेक्षेने करत नाही' असा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी नाही तर ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे हे कर्मातील अकर्म आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म आणि गहन फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा