←
मंगळवार, 23 जुलै 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 18

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । आणि योगाचें लक्षण । एकचि हें जाण । भिन्न नव्हे ॥ १८ ॥

"Where, O Arjuna, this state of Sanyasa and the characteristics of Yoga are known to be one and the same, not different."

संन्यासपण Noun
Sanyasapan
संन्यासाची वृत्ती किंवा अवस्था
State of renunciation
लक्षण Noun
Lakshan
वैशिष्ट्य किंवा स्वरूप
Characteristic or nature
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
जाण Verb
Jaan
समजून घे
Understand or know
भिन्न Adjective
Bhinna
वेगळे
Different

💡 अर्थ

अर्जुना, संन्यास आणि योग ही दोन्ही एकच आहेत, त्यांच्यात कोणताही फरक नाही हे तू नीट समजून घे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, बाह्यतः संन्यास (कर्माचा त्याग) आणि कर्मयोग (फलाशा सोडून कर्म करणे) हे दोन वेगळे मार्ग वाटले तरी त्यांचे अंतिम ध्येय आणि मूळ स्वरूप एकच आहे. जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे. कर्माचा त्याग म्हणजे केवळ कृती थांबवणे नव्हे, तर त्यातील कर्तेपणाचा अहंकार सोडणे होय. ज्याला हे ऐक्य समजते, त्यालाच सत्याचे दर्शन घडते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता, ते काम आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी केल्यास तो योग आणि संन्यास दोन्ही ठरतो.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील अभेद आणि त्यांचे एकच असलेले अंतिम ध्येय ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 51

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं कर्मिंचि अलिप्त होइजे । हें विचारूनि पाहिजे । आपुलिया मती ॥ ५१ ॥

"Therefore, one should consider with one's own mind whether to give up action or to remain unattached in action."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करावा / सोडावे
Should be abandoned
अलिप्त Adjective
Alipta
लिप्त नसलेला / वेगळा
Detached
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having contemplated
मती Noun
Mati
बुद्धीने
Intellect

💡 अर्थ

म्हणून कर्माचा त्याग करावा की कर्मात राहूनही त्यापासून अलिप्त राहावे, याचा आपल्या स्वतःच्या बुद्धीने विचार करून पहावा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला विवेकाचा वापर करण्यास सांगत आहेत. मनुष्य प्रकृतीच्या अधीन असल्यामुळे कर्म पूर्णपणे सोडणे अशक्य आहे. मग प्रश्न असा उरतो की, कर्माचा केवळ बाह्य त्याग (संन्यास) करावा की कर्मात राहूनही फळाची अपेक्षा न ठेवता अलिप्त राहावे? माऊली सुचवतात की, कर्मात राहूनही त्यापासून अलिप्त राहणे हाच श्रेष्ठ मार्ग आहे आणि साधकाने आपल्या बुद्धीने यावर सखोल विचार करावा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आणि निकालाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

कर्म आणि संन्यास यातील संभ्रम दूर करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज विवेकाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 181

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म अहेतुक। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and presented by the occasion, perform that action without any motive."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य किंवा शास्त्रशुद्ध
Appropriate or Righteous
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarēṅkarūni
प्रसंगानुसार किंवा वेळेनुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले किंवा वाट्याला आलेले
Obtained or presented
अहेतुक Adjective
Ahētuka
फळाची अपेक्षा न ठेवता
Without motive or selfless
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरणात आणावे किंवा करावे
Should be performed

💡 अर्थ

म्हणून जे जे काम योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार आपल्यासमोर आले आहे, ते काम कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या आवडी-निवडीनुसार कर्म निवडण्यापेक्षा, जे कर्म 'उचित' म्हणजे शास्त्राला धरून आहे आणि जे 'अवसरेंकरूनि' म्हणजे परिस्थितीनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, तेच आपले कर्तव्य मानून करावे. महत्त्वाचे म्हणजे हे कर्म करताना मनात कोणताही 'हेतू' (फळाची आशा) नसावा. जेव्हा आपण निरपेक्ष भावनेने आपले विहित कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर चित्तशुद्धीला कारणीभूत ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात. अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित' आणि 'प्राप्त' कर्म आहे. परीक्षेत पहिला नंबर येईलच या अट्टाहासापेक्षा (फळाची आशा), ज्ञान मिळवण्यासाठी आणि आपले कर्तव्य म्हणून अभ्यास करणे म्हणजे 'अहेतुक' कर्म होय.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला कर्मयोगाचा उपदेश करताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्माचे स्वरूप आणि ते करण्याची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा