←
मंगळवार, 02 जुलै 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 30

देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत । तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥

म्हणोनि हा सर्वथा । न मरे गा पंडुसुता । जरी संहारु होय भूतां । कल्पांतींही ॥ ३० ॥

"Therefore, this (soul) never dies, O son of Pandu, even if there is a destruction of all beings at the end of the world."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In every way / entirely
न मरे Verb
Na mare
मरत नाही
Does not die
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu (Arjuna)
संहारु Noun
Sanharu
विनाश / नाश
Destruction
भूतां Noun
Bhutan
प्राण्यांचा / जीवांचा
Of beings
कल्पांतींही Adverb
Kalpantihi
युगाच्या शेवटी सुद्धा
Even at the end of an eon

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, हा आत्मा कधीही मरत नाही. जरी जगाचा अंत झाला, तरी हा आत्मा अमरच राहतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, देहाचा नाश झाला तरी त्यातील चैतन्य (आत्मा) अविनाशी आहे. प्रलय आला किंवा सृष्टीचा अंत झाला तरी आत्म्याला मरण नाही. हा आत्मा सर्व प्राण्यांच्या देहात वास करतो आणि तो शस्त्र, अग्नी किंवा काळाने नष्ट होऊ शकत नाही. त्यामुळे अर्जुनाने युद्धातील मृत्यूचा शोक करू नये, कारण आत्मा शाश्वत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण आपल्या प्रिय व्यक्तीला गमावतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की केवळ शरीर नष्ट झाले आहे, आत्मा नाही. हे ज्ञान आपल्याला दुःखातून सावरण्यास आणि जीवनातील कठीण प्रसंगांना धैर्याने सामोरे जाण्यास मदत करते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याच्या अमरत्वाबद्दल सांगून त्याचा शोक आणि युद्धाबद्दलचा संकोच दूर करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 87

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि सांडिजेत निर्भय । मग अंतरीं सुख अद्वय । भोगिजे तें ॥ ८७ ॥

"Therefore, abandoning these external objects fearlessly, one should then enjoy that non-dual bliss within."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरचे
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Having abandoned
निर्भय Adjective
Nirbhaya
भीतीरहित
Fearless
अंतरीं Noun
Antari
हृदयात किंवा मनात
Within the heart/mind
अद्वय Adjective
Advaya
अद्वैत किंवा एकमेव
Non-dual
भोगिजे Verb
Bhogije
उपभोग घ्यावा
Should be enjoyed

💡 अर्थ

म्हणून बाहेरच्या विषयांचा (मोहाचा) त्याग करून, मनात कोणतीही भीती न ठेवता, आपल्या आत असलेल्या अखंड आनंदाचा अनुभव घ्यावा.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत मनुष्य बाह्य जगातील भौतिक सुखांच्या आणि विषयांच्या मागे धावतो, तोपर्यंत त्याला खरा शाश्वत आनंद मिळत नाही. जेव्हा साधक आपल्या इंद्रियांना बाह्य विषयांपासून पूर्णपणे परावृत्त करतो आणि संशयरहित किंवा निर्भय होतो, तेव्हा त्याला स्वतःच्या अंतरात्म्यात 'अद्वय' म्हणजे ज्याच्यासारखे दुसरे काहीही नाही अशा अद्वैत परमानंदाची प्राप्ती होते. हे सुख बाह्य साधनांवर अवलंबून नसते, तर ते आत्मस्वरूपाचे असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मोबाईल, टीव्ही किंवा बाह्य मनोरंजनावरचे अवलंबित्व कमी करतो, तेव्हा आपल्याला स्वतःच्या छंदांमध्ये किंवा शांत बसण्यात जो आनंद मिळतो, तो या ओवीचा व्यावहारिक अनुभव आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी बाह्य आकर्षणे टाळल्यास मिळणारी एकाग्रता आणि यश हे अंतरीक सुखाचे प्रतीक आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रियांना बाह्य विषयांतून काढून अंतर्मुख केल्यावर मिळणाऱ्या अद्वैत सुखाचे वर्णन या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 156

दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः । वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥

दुःखें न संतापें । सुखीं स्पृहा निक्षेपें । जो रागु द्वेषु न कोपें । सांडूनि गेला ॥

"He whose mind is not shaken by adversity, who does not hanker after happiness, and who is free from attachment, fear, and anger, is called a sage of steady wisdom."

दुःखें Noun
dukhen
दुःखाच्या वेळी
in sorrows
संतापें Verb
santapen
विचलित होणे किंवा त्रासणे
to be agitated
स्पृहा Noun
spruha
इच्छा किंवा ओढ
desire or longing
रागु Noun
ragu
आसक्ती किंवा प्रेम
attachment
सांडूनि Verb
sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
having abandoned

💡 अर्थ

ज्याला दुःखाच्या वेळी त्रास होत नाही, सुखाची हाव वाटत नाही आणि ज्याच्या मनातील प्रेम, भीती व राग निघून गेले आहेत, त्याला स्थिर बुद्धीचा माणूस म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) वर्णन करतात. जो मनुष्य संकटे आली असता डगमगत नाही किंवा मनातून विचलित होत नाही आणि सुखाचे प्रसंग आले असता त्यात वाहून जात नाही किंवा अधिक सुखाची अपेक्षा करत नाही, तो खरा योगी होय. ज्याच्या अंतःकरणातून आसक्ती (राग), भीती आणि क्रोध हे विकार पूर्णपणे निघून गेले आहेत, त्याचीच बुद्धी परमात्मस्वरूपी स्थिर झाली आहे असे समजावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखाद्या कामात अपयश आले तर निराश न होता आणि यश मिळाले तर गर्विष्ठ न होता शांत राहणे, हे या ओवीचे पालन करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाले तरी रडत न बसता पुढच्या अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीची (स्थितप्रज्ञाची) लक्षणे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा