🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत प्रसन्न चित्ताचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याचे अंतःकरण आत्मप्रसादाने (प्रसन्नतेने) भरलेले असते, त्याच्या जीवनातील सर्व दुःखांचा समूह एका क्षणात नष्ट होतो. यासाठी त्यांनी गंगेचे उदाहरण दिले आहे. ज्याप्रमाणे गंगेचा वेगवान आणि खळबळणारा प्रवाह समुद्रात विलीन झाल्यावर पूर्णपणे शांत होतो आणि समुद्राशी एकरूप होतो, त्याचप्रमाणे प्रसन्न बुद्धी परमात्म्यात स्थिर होते आणि सर्व सांसारिक क्लेश संपतात.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत ठेवणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, जर परीक्षेत कठीण प्रश्न आला, तर घाबरून न जाता शांत मनाने विचार केल्यास उत्तर आठवते आणि भीतीचे दुःख दूर होते.

प्रसन्न चित्त प्राप्त झाल्यावर मनुष्याच्या दुःखांचा नाश कसा होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप आणि देहाचे पालटणारे स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एकाच शरीरात बालपण संपून तारुण्य येते आणि तारुण्य संपून वृद्धत्व येते, तरीही आतला 'मी' (आत्मा) बदलत नाही. त्याचप्रमाणे मृत्यू म्हणजे केवळ एका जुन्या देहातून दुसऱ्या नवीन देहात जाणे होय. ज्याला हे सत्य उमजते, तो ज्ञानी पुरुष मृत्यूच्या कल्पनेने डगमगत नाही किंवा मोह पावत नाही.

आपल्या आयुष्यात येणाऱ्या शारीरिक बदलांना किंवा परिस्थितीतील बदलांना घाबरू नये. उदाहरणार्थ, जसे आपण जुने कपडे बदलून नवीन घालतो, तसेच जीवन पुढे सरकत असते हे लक्षात ठेवून शांत राहावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराच्या बदलत्या अवस्थांमधील फरक समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, ज्ञानमार्ग (सांख्य) आणि निष्काम कर्ममार्ग (योग) हे दिसायला वेगळे असले तरी त्यांचे अंतिम साध्य 'मोक्ष' हे एकच आहे. ज्याप्रमाणे वेगवेगळ्या मार्गांनी गेले तरी प्रवासी एकाच मुक्कामावर पोहोचतात, त्याप्रमाणे ज्ञानी आणि कर्मयोगी एकाच परमानंदाला प्राप्त होतात. जो या दोन्ही मार्गांतील तात्विक एकता ओळखतो, त्याचीच दृष्टी यथार्थ आहे.

आपण ऑफिसमध्ये काम करत असू किंवा मंदिरात ध्यान करत असू, जर दोन्ही गोष्टी निस्वार्थ भावनेने केल्या, तर दोन्हीचे फळ सारखेच मिळते. उदाहरण: प्रामाणिकपणे आपले कर्तव्य पार पाडणे ही सुद्धा ईश्वराची भक्तीच आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांख्ययोग आणि कर्मयोग या दोन्ही मार्गांचे अंतिम साध्य एकच आहे हे समजावून सांगत आहेत.