←
मंगळवार, 11 जून 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 210

जैसा गगनीं गगनु लोपे । कीं तो गगनींचि असे रूपें । तैसा मी मजचि स्वरूपें । संचरलों असे ॥ २१० ॥

जैसा गगनीं गगनु लोपे । कीं तो गगनींचि असे रूपें । तैसा मी मजचि स्वरूपें । संचरलों असे ॥

"As space dissolves into space, or remains as space itself, so have I pervaded my own self with my own form."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky/space
लोपे Verb
Lope
विलीन होणे
Dissolves or merges
स्वरूपें Noun
Swarupe
स्वतःच्या रूपात
In one's own form
संचरलों Verb
Sancharalo
व्यापलेला किंवा सामावलेला
Pervaded or entered
तैसा Adverb
Taisa
त्याप्रमाणे
In that manner

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आकाशात आकाश मिसळले तरी ते आकाशच राहते, त्याप्रमाणे मी माझ्या स्वतःच्या स्वरूपातच सामावलेला आहे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ते आकाशाचे उदाहरण देतात - जर आकाशात आकाश मिळवले, तर ते वेगळे दिसत नाही, ते एकरूपच असते. त्याचप्रमाणे, जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा 'मी' (जीवात्मा) आणि 'परमात्मा' यांच्यातील भेद संपतो. तो स्वतःच्या मूळ चैतन्य स्वरूपात पूर्णपणे विलीन होतो. ही स्थिती द्वैतभाव नष्ट होऊन केवळ शुद्ध स्वरूपाचा अनुभव येण्याची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण स्वतःला इतरांपेक्षा वेगळे किंवा श्रेष्ठ-कनिष्ठ समजतो, तेव्हा हा विचार करावा की आपण सर्व एकाच चैतन्याचा भाग आहोत. उदाहरणार्थ, रागाच्या वेळी स्वतःला शांत करण्यासाठी 'मी मूळचा शांत स्वरूपाचा आहे' हा विचार करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून जीवात्मा आणि परमात्मा यांच्यातील अद्वैत स्थितीचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 75

कां जे बाळकाचेनि मिषें । मायेचें पान्हा फुटें जैसें । तैसें अर्जुनें या मिषें । जगचि धालें ॥ ७५ ॥

"For just as a mother's milk flows for her child, so through the pretext of Arjuna, the whole world was satisfied."

बाळकाचेनि Noun
bāḷakācēni
बाळाच्या
of the child
मिषें Noun
miṣēṃ
निमित्ताने
on the pretext of
मायेचें Noun
māyēcēṃ
आईचे
of the mother
पान्हा Noun
pānhā
दुधाची धार
flow of milk
धालें Verb
dhālēṃ
तृप्त झाले
became satisfied
जगचि Noun
jagaci
संपूर्ण जगच
the whole world itself

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे लहान बाळाच्या निमित्ताने आईला पान्हा फुटतो, त्याप्रमाणे अर्जुनाच्या निमित्ताने संपूर्ण जग या ज्ञानाने तृप्त झाले.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत एक अतिशय सुंदर दृष्टांत देतात. आईला आपल्या बाळाबद्दल इतके प्रेम असते की बाळाला भूक लागली की तिला आपोआप पान्हा फुटतो. तसेच, अर्जुनाला मोह झाला आणि त्याने प्रश्न विचारले, हे केवळ एक निमित्त ठरले. पण त्या निमित्ताने भगवंतांनी जे गीतेचे ज्ञान दिले, त्याने केवळ अर्जुनाचेच नव्हे, तर संपूर्ण जगाचे कल्याण झाले. अर्जुनामुळे हे अमृतासारखे ज्ञान सर्वांना मिळाले आणि अवघे जग तृप्त झाले.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कधीकधी एका व्यक्तीच्या प्रश्नामुळे किंवा अडचणीमुळे सर्वांनाच फायदा होतो. उदाहरणार्थ, वर्गात एका विद्यार्थ्याने विचारलेल्या शंकेमुळे शिक्षकांनी दिलेले स्पष्टीकरण संपूर्ण वर्गाला समजते. आपण नेहमी इतरांच्या कल्याणासाठी निमित्त बनले पाहिजे. उदाहरण: एखाद्याने विचारलेल्या चांगल्या प्रश्नामुळे सर्वांचेच ज्ञान वाढते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज सांगत आहेत की अर्जुन हा केवळ एक निमित्त होता, ज्याच्यामुळे संपूर्ण जगाला गीतेचे ज्ञान मिळाले.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 200

अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः । अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥

म्हणौनि या शरीरा। नाश आहे पैं वीरा। परी नित्य हा अवधारा। आत्मा एकु॥

"Therefore, O brave one, know that this body is perishable, but the Soul is eternal."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
शरीरा Noun
Sharira
देहाला / शरीराला
To the body
नाश Noun
Nash
विनाश / अंत
Destruction
वीरा Noun
Veera
हे शूर अर्जुना
O Brave one (Arjuna)
नित्य Adjective
Nitya
शाश्वत / कायम
Eternal
अवधारा Verb
Avadhara
निश्चितपणे समजून घे
Understand / Realize
आत्मा Noun
Atma
चैतन्य तत्व
Soul

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, या शरीराचा नाश होणे अटळ आहे, पण आत्मा हा कायम टिकणारा आणि अविनाशी आहे हे तू पक्के लक्षात ठेव.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, पंचमहाभूतांनी बनलेले हे भौतिक शरीर स्वभावतःच नश्वर आहे. काळाच्या ओघात त्याचा नाश होणे निश्चित आहे. परंतु, या शरीरामध्ये वास करणारा जो आत्मा आहे, तो कधीही नष्ट होत नाही. तो अनादी, अनंत आणि मोजता न येण्याजोगा (अप्रमेय) आहे. अर्जुनाला युद्धासाठी प्रवृत्त करताना महाराज सांगतात की, केवळ शरीराच्या नाशाचा विचार करून शोक करणे चुकीचे आहे, कारण आत्मा अमर आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची भीती वाटते किंवा आपण एखादी प्रिय वस्तू गमावतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की बाह्य रूप बदलले तरी मूळ तत्व (आत्मा) कायम असते. उदाहरण: जुने कपडे फाटले तरी आपण बदलतो, तसेच आत्मा शरीर बदलतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी नश्वर शरीर आणि अविनाशी आत्मा यातील फरक समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा