←
बुधवार, 24 एप्रिल 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 110

जैसीं नावांचिया गती । थडियेचीं झाडें धांवती । तीं साचचि जरी मानिती । तरी ते भुलले ॥ ११० ॥

"As the trees on the shore seem to run because of the motion of the boat, so do those who take that to be real are deluded."

नावांचिया Noun
Nāvāṃciyā
नावेच्या
of the boat
गती Noun
Gatī
वेगामुळे किंवा हालचालीमुळे
due to movement or speed
थडियेचीं Adjective
Thaḍiyechīṃ
काठावरची किंवा तीरावरील
on the riverbank
धांवती Verb
Dhāṃvatī
पळताना दिसतात
appear to run
साचचि Adverb
Sāchachi
खरोखरच किंवा सत्य
truly or really
भुलले Verb
Bhulalē
भ्रमात पडले किंवा चुकले
deluded or mistaken

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे नावेतून प्रवास करताना काठावरची स्थिर झाडे धावताना दिसतात, पण जर कोणी ती खरोखर धावत आहेत असे मानले, तर तो माणूस भ्रमात आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अकर्तृत्व आणि मानवी भ्रमाचे स्वरूप स्पष्ट करतात. जेव्हा आपण नावेतून प्रवास करतो, तेव्हा आपली नाव पुढे जात असते, पण आपल्याला असे वाटते की काठावरची झाडे मागे धावत आहेत. हा केवळ दृष्टीचा भ्रम आहे. त्याचप्रमाणे, प्रकृती किंवा देह कर्म करत असतो, परंतु अज्ञानामुळे माणसाला असे वाटते की 'मी' (आत्मा) कर्म करत आहे. जो मनुष्य आत्म्याला कर्ता मानतो, तो त्या नावेतील प्रवाशासारखाच भ्रमात अडकलेला असतो. शुद्ध ज्ञान प्राप्त झाल्यावर हा भ्रम दूर होतो आणि समजते की आत्मा स्थिर व अकर्ता आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा बाह्य परिस्थितीमुळे स्वतःला अस्वस्थ करून घेतो. उदाहरणार्थ, चालत्या ट्रेनमधून पाहताना जग धावताना दिसते, पण स्थिर राहून पाहिल्यास सत्य समजते. कठीण प्रसंगात स्वतःचे मन स्थिर ठेवल्यास आपल्याला परिस्थितीचे खरे स्वरूप समजते आणि आपण चुकीचे निर्णय घेत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याचे अकर्तृत्व पटवून देण्यासाठी नावेचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 25

अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते । तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥

तरी हे साचचि अचलु । आणि सर्वदा हा अढळु । जैसा क्षीरसागरीं कल्लोळु । क्षीररूपचि ॥

"Truly, this soul is immovable and forever steady; just as waves in the ocean of milk are essentially the milk itself."

साचचि Adverb
Sachachi
खरोखर
Truly
अचलु Adjective
Achalu
स्थिर
Immovable
अढळु Adjective
Adhalu
न हलणारा
Unshakeable
क्षीरसागरीं Noun
Kshirsagari
दुधाच्या समुद्रात
In the ocean of milk
कल्लोळु Noun
Kallolu
लाट
Wave

💡 अर्थ

हा आत्मा खरोखर स्थिर आणि कायमचा अढळ आहे. जसे दुधाच्या समुद्रातील लाटा या दुधाच्याच असतात, तसाच हा आत्मा परमात्म्यापासून वेगळा नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अद्वैत स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हा आत्मा स्वरूपाने अचल आणि अढळ आहे. ज्याप्रमाणे क्षीरसागरात (दुधाच्या समुद्रात) उठणाऱ्या लाटा या मूळ दुधापेक्षा वेगळ्या नसतात, त्या दुधाचेच स्वरूप असतात, त्याचप्रमाणे हा आत्मा परमात्म्यापेक्षा भिन्न नाही. तो स्वरूपाने एकच आहे. आत्म्याला कोणतेही विकार शिवत नाहीत, म्हणून अर्जुनाने शोक करणे थांबवावे असा उपदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्यातील आणि इतरांमधील ईश्वरी अंश एकच आहे हे ओळखून सर्वांशी प्रेमाने वागावे. उदाहरण: संकटात घाबरून न जाता मन शांत ठेवणे, कारण आपला मूळ आत्मा अविनाशी आणि स्थिर आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व, त्याचे अचल स्वरूप आणि परमात्म्याशी असलेले त्याचे ऐक्य समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 76

जेणे जेणे वेळे। जे जे इच्छिसी तू भलें। तें तें तुज सकळें। पुरवील हा॥

"At whatever time you desire anything good, this (Yajna) will fulfill all of that for you."

जेणे Pronoun
Jene
ज्या
By which
वेळे Noun
Vele
वेळी
At the time
इच्छिसी Verb
Icchisi
इच्छा करशील
You desire
भलें Adjective
Bhale
चांगले / कल्याणकारी
Good / Auspicious
सकळें Adjective
Sakale
सर्व
All
पुरवील Verb
Puravila
पूर्ण करेल
Will fulfill

💡 अर्थ

ज्या ज्या वेळी तू ज्या ज्या चांगल्या गोष्टींची इच्छा करशील, त्या सर्व गोष्टी हा यज्ञ तुला पूर्ण करून देईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत यज्ञाचे (निस्वार्थ कर्माचे) महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, ब्रह्मदेवाने मानवाला यज्ञासह निर्माण केले आणि सांगितले की हा यज्ञ तुमची कामधेनु होईल. जेव्हा मनुष्य आपले विहित कर्म फळाची आशा न धरता ईश्वराप्रती अर्पण करतो, तेव्हा त्याला सृष्टीकडून सर्व अपेक्षित आणि कल्याणकारी गोष्टी प्राप्त होतात. हा यज्ञ म्हणजे केवळ बाह्य कर्मकांड नसून, स्वधर्माचे पालन आणि परोपकाराची भावना आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात, जर आपण आपले काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) प्रामाणिकपणे आणि इतरांच्या हिताचा विचार करून केले, तर आपल्या गरजा आणि प्रगती आपोआप साध्य होते. उदाहरण: एका प्रामाणिक व्यापाऱ्याने ग्राहकांचे हित जपले, तर त्याचा व्यवसाय आपोआप वृद्धिंगत होतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज सृष्टीच्या उत्पत्तीच्या वेळी ब्रह्मदेवाने जीवांना दिलेल्या उपदेशाचे वर्णन करत आहेत, जिथे यज्ञ हा सर्व इच्छा पूर्ण करणारा सांगितला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा