←
शनिवार, 06 एप्रिल 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 19

संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि । यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥

जेथ संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां विभागु । ऐसा पाहावा प्रसंगु । पुससी जरी ॥

"Where Sanyasa and Yoga are one or distinct, if you ask about that context, listen."

संन्यासु Noun
Sanyasu
कर्माचा त्याग
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा कृती
Path of action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
विभागु Noun
Vibhagu
वेगळे किंवा विभाग
Division or distinct
पुससी Verb
Pusasi
विचारत आहेस
You are asking
प्रसंगु Noun
Prasangu
विषय किंवा संदर्भ
Context or topic

💡 अर्थ

जर तुला संन्यास आणि योग हे एकच आहेत की वेगवेगळे, असा प्रश्न पडला असेल, तर त्या विषयाचा उलगडा आता ऐक.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या पाचव्या अध्यायातील या १९ व्या ओवीत माउली अर्जुनाच्या मनातील द्वंद्व स्पष्ट करत आहेत. अर्जुन श्रीकृष्णाला विचारत आहे की, कर्माचा त्याग करणे (संन्यास) आणि कर्मात राहून अनासक्त राहणे (योग) हे दोन्ही मार्ग एकच आहेत की भिन्न? ज्ञानेश्वर महाराज येथे विषयाची मांडणी करताना सांगतात की, वरवर पाहता हे दोन मार्ग वेगळे वाटले तरी त्यांचे अंतिम ध्येय एकच आहे. या ओवीद्वारे ते अर्जुनाला सखोल आध्यात्मिक चर्चेसाठी तयार करत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला दोन भिन्न मार्ग दिसतात, तेव्हा गोंधळून न जाता हे लक्षात घ्यावे की ध्येय एकच असेल तर पद्धती भिन्न असू शकतात. उदाहरणार्थ, एखादे काम पूर्ण करण्यासाठी दोन कर्मचारी वेगवेगळ्या पद्धती वापरू शकतात, पण दोघांचे उद्दिष्ट कंपनीचा फायदा हेच असते.

📌 संदर्भ

अर्जुन संन्यास आणि कर्मयोग यांतील श्रेष्ठ मार्ग कोणता, याबद्दल श्रीकृष्णाला प्रश्न विचारत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 202

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती । परि तीं कर्तेपणा न येती । जैसा सूर्य न प्रकाशे राती । तैसा तो गा ॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not result in doership; just as the sun does not shine at night, so is he."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
प्रकाशे Verb
Prakashe
प्रकाशतो
Shines
राती Noun
Raati
रात्री
At night
तैसा Adjective
Taisa
त्याप्रमाणे
In that manner

💡 अर्थ

म्हणून तो ज्ञानी पुरुष कर्मे तर करतो, पण त्याला त्या कर्मांचा अभिमान (मी करतोय असा भाव) नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्याला रात्रीचा अनुभव नसतो, त्याप्रमाणे तो कर्मात असूनही त्यापासून अलिप्त असतो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, आत्मज्ञानी पुरुष जगाच्या कल्याणासाठी सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्याच्या अस्तित्वामुळे प्रकाश मिळतो, पण सूर्य स्वतःला प्रकाश देणारा 'कर्ता' मानत नाही, तसेच ज्ञानी पुरुषाचे असते. त्याच्या दृष्टीने कर्म आणि अकर्म यात फरक उरत नाही कारण त्याचे वैयक्तिक अस्तित्व ईश्वराशी एकरूप झालेले असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण अभ्यास करताना किंवा घरातील कामे करताना 'मी खूप कष्ट करतोय' असा विचार न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केले तर मनावर ताण येत नाही. उदाहरण: आई मुलांसाठी जेवण बनवते तेव्हा ती प्रेमापोटी करते, उपकार म्हणून नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानी मनुष्य कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, याचे विवेचन माऊलींनी येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 55

तरी अर्जुना ऐकें । जो अंतःकरणींचीं कौतुकें । सांडूनि आत्मारामीं निकें । रतला असे ॥ ५५ ॥

Tari Arjuna aike | Jo antahkarnichi kautuke | Sanduni atmarami nike | Ratala ase || 55 ||

"Listen Arjuna, one who has discarded all mental desires and is perfectly engrossed in the joy of the Self."

ऐकें Verb
Aike
ऐक किंवा श्रवण कर
Listen
अंतःकरणींचीं Noun
Antahkarnichi
मनातील किंवा अंतःकरणातील
Of the mind/heart
कौतुकें Noun
Kautuke
इच्छा किंवा वासना
Desires or whims
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Having abandoned
आत्मारामीं Noun
Atmarami
आत्मस्वरूपात
In the soul/self
निकें Adverb
Nike
चांगल्या प्रकारे किंवा पूर्णपणे
Completely/Well
रतला Adjective
Ratala
मग्न झालेला किंवा रमलेला
Absorbed or engrossed

💡 अर्थ

हे अर्जुना, ऐक. जो आपल्या मनातील सर्व वासना आणि इच्छा सोडून देतो आणि आपल्या आत्मस्वरूपातच पूर्णपणे रममाण होतो, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य आपली जुनी वस्त्रे टाकून देतो, त्याप्रमाणे जो पुरुष आपल्या मनातील सर्व मनोरथ किंवा विषयांची ओढ पूर्णपणे त्यागून, केवळ आत्मसुखातच संतुष्ट राहतो, तोच खरा स्थितप्रज्ञ. बाह्य जगातील क्षणभंगुर सुखाची अपेक्षा न ठेवता स्वतःच्या अंतरात्म्यात आनंद शोधणे हीच सर्वोच्च अवस्था आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मोबाईल गेम्स किंवा बाह्य आकर्षणांच्या मागे न धावता, आपल्या अभ्यासात किंवा कामात मनापासून आनंद मिळवतो, तेव्हा आपण या तत्त्वाचा सराव करतो. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी बाह्य मनोरंजनाचा त्याग करून अभ्यासात एकाग्र होणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगत आहेत आणि ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे मराठीत सविस्तर वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा