←
गुरुवार, 14 मार्च 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 243

जैसे प्रज्वलित हुताशनु | कडे पावोनि न शके परतूनु | तैसा विषयांचा आठवणु | सांडी जो पुरुषु ||

"As a blazing fire, reaching a cliff, cannot turn back, so does the man who discards even the memory of sense-objects."

प्रज्वलित Adjective
Prajvalit
चांगल्या प्रकारे पेटलेला
Blazing or brightly lit
हुताशनु Noun
Hutashanu
अग्नी
Fire
कडे Noun
Kade
डोंगराचे टोक किंवा कडा
Cliff or edge of a mountain
परतूनु Adverb
Paratunu
मागे फिरून
Returning or turning back
आठवणु Noun
Aathavanu
स्मरण किंवा आठवण
Memory or remembrance
सांडी Verb
Saandi
त्याग करतो किंवा सोडतो
Abandons or discards

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे पेटलेला अग्नी डोंगराच्या कड्यावर पोहोचल्यावर तिथून मागे फिरू शकत नाही, त्याप्रमाणे जो मनुष्य विषयांची (भोगांची) साधी आठवण सुद्धा सोडून देतो, तोच खरा स्थितप्रज्ञ होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञ पुरुषाच्या विरक्तीचे वर्णन करतात. ते अग्नीचे उदाहरण देतात; जेव्हा वणवा किंवा मोठा अग्नी डोंगराच्या टोकावर (कड्यावर) पोहोचतो, तेव्हा पुढे इंधन नसल्यामुळे तो तिथेच शांत होतो, तो मागे वळू शकत नाही. त्याचप्रमाणे, ज्याने आत्मज्ञान प्राप्त केले आहे, असा पुरुष केवळ बाह्य विषयांचा त्याग करत नाही, तर त्याच्या मनातून विषयांची ओढ आणि त्यांची स्मृती (आठवण) देखील पूर्णपणे नष्ट होते. विषयांचे मानसिक विस्मरण होणे हीच वैराग्याची सर्वोच्च अवस्था आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपल्याला एखादी वाईट सवय सोडायची असेल, तर केवळ ती कृती थांबवून चालत नाही, तर त्या गोष्टीचा विचारही मनात येऊ न देणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात मोबाईलचा वापर टाळताना, मनात मोबाईलचे विचारही न येऊ देणे म्हणजे विषयांचा पूर्ण त्याग होय.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, श्री ज्ञानेश्वर महाराज विषयांच्या मानसिक त्यागाचे महत्त्व या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 125

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा । या कर्मातें न संडवे सर्वथा । परी फळाची आशा सांडूनि । अनुष्ठिजे ॥

"Therefore, O Dhanurdhara, do not ever abandon action; but perform it having renounced the hope for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना
O Archer (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कर्माला
to the action
संडवे Verb
Sandave
त्याग करावा / सोडावे
should abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
completely / at all
आशा Noun
Aasha
अपेक्षा / इच्छा
desire / hope
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे
should perform / practice

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू कर्माचा कधीही त्याग करू नकोस; फक्त फळाची अपेक्षा सोडून आपले कर्तव्य पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे निष्काम कर्मयोगाचे मर्म स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे आणि ते टाळता येत नाही. कर्माचा त्याग केल्याने मोक्ष मिळत नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडल्याने मनुष्य बंधनातून मुक्त होतो. जेव्हा आपण 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि 'मला हे फळ मिळावे' ही इच्छा बाजूला ठेवून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला ईश्वराकडे घेऊन जाते. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा गुणांची सतत चिंता न करता, केवळ मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. हेच फळाची आशा सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला फळाची आसक्ती न धरता कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 110

म्हणौनि स्वधर्मु जो विहितु । तोचि अनुष्ठिजे उचितु । जैसा मार्गु हा सुगतु । सांडूं नये ॥ ११० ॥

"Therefore, perform the duty that is ordained; for just as a good path should not be abandoned, so should one's duty be followed."

स्वधर्मु Noun
svadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
one's own duty
विहितु Adjective
vihitu
शास्त्राने सांगितलेले
prescribed
अनुष्ठिजे Verb
anuṣṭhijē
आचरण करावे
should be practiced
सुगतु Adjective
sugatu
चांगला किंवा सोपा
good or easy
सांडूं Verb
sāṇḍūṃ
सोडणे किंवा त्यागणे
to abandon

💡 अर्थ

म्हणून आपल्याला नेमून दिलेले आपले कर्तव्य (स्वधर्म) योग्य रीतीने पार पाडावे. जसा एखादा चांगला आणि सरळ रस्ता सोडू नये, तसेच आपले कर्तव्य कधीही सोडू नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, प्रत्येकाला त्याच्या प्रकृतीनुसार आणि अधिकारानुसार काही कर्तव्ये नेमून दिलेली असतात. या कर्तव्यांचे पालन करणे म्हणजेच 'स्वधर्म' होय. हा स्वधर्म आचरण्यास सोपा आणि कल्याणकारी असतो. ज्याप्रमाणे प्रवासात एखादा सुरक्षित आणि परिचित मार्ग सोडून आडमार्गाला लागल्यास संकट ओढवू शकते, त्याचप्रमाणे स्वधर्म सोडून परधर्माचे (दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे) अनुकरण करणे घातक ठरू शकते. म्हणून, विहित कर्माचे निष्काम भावनेने आचरण करणे हाच मोक्षाचा सुलभ मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास करणे किंवा नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम प्रामाणिकपणे करणे हाच त्यांचा स्वधर्म आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीचे मार्ग न शोधता नियमित अभ्यास करणे हाच 'सुगत मार्ग' (योग्य मार्ग) आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज मनुष्याला त्याच्या विहित कर्तव्याचे (स्वधर्माचे) पालन करण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा