←
मंगळवार, 26 फेब्रुवारी 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 132

परि फळाचा संगु सांडिजे । आणि मी कर्ता हें न म्हणाविजे । हेंचि मुख्यत्वें जाणिजे । वर्म याचें ॥

"But the attachment to the fruit should be abandoned, and one should not say 'I am the doer'; know this to be the principal secret of it."

फळाचा Noun
Phalacha
कर्माच्या फळाचा
Of the fruit/result
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा ओढ
Attachment
सांडिजे Verb
Saandije
त्याग करावा किंवा सोडावा
Should be abandoned
कर्ता Noun
Karta
करणारा
Doer
म्हणाविजे Verb
Mhanavije
म्हणावे किंवा मानून घ्यावे
Should be claimed
मुख्यत्वें Adverb
Mukhyatven
प्रामुख्याने
Principally
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret/Essence

💡 अर्थ

कर्माच्या फळाची आशा सोडून द्यावी आणि 'मी हे केले' असा गर्व करू नये; हेच कर्म करण्याचे खरे रहस्य आहे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. कर्म करणे हे मानवाच्या हाती आहे, पण त्या कर्माचे फळ आपल्या इच्छेनुसार मिळावे हा हट्ट (संग) सोडणे आवश्यक आहे. तसेच, कर्म करताना 'मीच हे सर्व करतोय' हा कर्तेपणाचा अहंकार मनुष्याला कर्माच्या बंधनात अडकवतो. म्हणून, फळाची आसक्ती आणि कर्तेपणाचा अभिमान या दोन्ही गोष्टींचा त्याग करून केलेले कर्म हेच मोक्षदायक ठरते. हेच साधनेचे मुख्य वर्म किंवा गुपित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एखाद्या गरजूला मदत केली, तर 'मी मदत केली' हा अहंकार न ठेवणे आणि बदल्यात कसलीही अपेक्षा न करणे, म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे मुख्य मर्म आणि अहंकाररहित कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 99

म्हणोनि कर्माचा विटाळु । न शिवेचि तयां निर्मळु । जे अंतरीं सुकाळु । बोधाचा जाहला ॥ ९९ ॥

"Therefore, the stain of karma does not touch those pure ones, in whose hearts the abundance of enlightenment has occurred."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
विटाळु Noun
Viṭāḷu
दोष किंवा अशुद्धता
Impurity or stain
निर्मळु Adjective
Nirmaḷu
अत्यंत स्वच्छ किंवा पवित्र
Pure or stainless
अंतरीं Noun
Antarīṃ
हृदयात किंवा मनात
Within the heart or mind
सुकाळु Noun
Sukāḷu
भरभराट किंवा सुबत्ता
Abundance or plenty
बोधाचा Noun
Bodhācā
ज्ञानाचा किंवा आत्मज्ञानाचा
Of spiritual knowledge

💡 अर्थ

ज्यांच्या मनात आत्मज्ञानाचा पूर्ण प्रकाश पसरला आहे, अशा पवित्र व्यक्तींना कर्माचा कोणताही दोष किंवा अशुद्धता स्पर्श करू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या साधकाच्या अंतःकरणात 'आत्मबोध' किंवा स्वरूपाचे ज्ञान पूर्णपणे जागृत झाले आहे, तो पुरुष अत्यंत शुद्ध होतो. अशा ज्ञानी पुरुषाला कर्माची बाधा होत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याला अंधाराचा स्पर्श होत नाही, त्याप्रमाणे ज्याच्या मनात ज्ञानाचा सुकाळ (भरभराट) झाला आहे, त्याला कर्माचे फळ किंवा त्यातील पाप-पुण्य चिकटत नाही, कारण त्याचा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नष्ट झालेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना जर आपण 'मी' पणा सोडून आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर त्या कामाचा ताण आपल्याला जाणवत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव धरली नाही तर मनाला खरी शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 64

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥

म्हणोनि संन्यासी तोचि जाणावा । जो न करीच कवणियाची आशा । आणि न धरीच कवणियाचा द्वेषा । तोचि संन्यासी जाणावा ॥

"Therefore, know him alone to be a true Sannyasi, who never entertains any expectations and never harbors any hatred in his heart."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून / या कारणास्तव
Therefore
संन्यासी Noun
Sannyasi
त्यागी / संन्यस्त पुरुष
Renunciant
जाणावा Verb
Janava
ओळखावा / समजावा
Should be known
कवणियाची Pronoun
Kavaniyachi
कोणाचीही / कशाचीही
Of anyone or anything
आशा Noun
Asha
इच्छा / अपेक्षा
Desire or expectation
द्वेषा Noun
Dvesha
मत्सर / तिरस्कार
Hatred or aversion
धरी Verb
Dhari
धरणे / बाळगणे
To hold or keep

💡 अर्थ

ज्याला कशाचीही अपेक्षा नाही आणि जो कोणाचाही द्वेष करत नाही, त्यालाच खरा संन्यासी समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या संन्याशाची व्याख्या स्पष्ट करतात. संन्यास म्हणजे केवळ प्रपंच सोडून वनात जाणे किंवा भगवी वस्त्रे परिधान करणे नव्हे. ज्याच्या अंतःकरणात कोणाबद्दलही मत्सर किंवा द्वेष उरलेला नाही आणि ज्याला भौतिक सुखांची किंवा फळांची कोणतीही आशा नाही, तोच खरा संन्यासी आहे. असा मनुष्य प्रपंचात राहूनही मनाच्या अवस्थेमुळे सदैव मुक्त असतो. द्वेष आणि आशा हेच माणसाला संसारात जखडून ठेवतात; ज्याने या दोघांवर विजय मिळवला, तोच नित्य संन्यासी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जेव्हा कोणाबद्दल मनात राग धरत नाही आणि कामाच्या फळाची चिंता न करता आपले कर्तव्य करतो, तेव्हा आपण मानसिक तणावातून मुक्त होतो. उदाहरण: एखाद्या मित्राने मदत केली नाही तरी त्याच्याबद्दल द्वेष न ठेवणे आणि स्वतःचे काम आनंदाने करणे.

📌 संदर्भ

खरा संन्यासी बाह्य रूपाने नाही तर अंतर्मनाने कसा ओळखावा, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा