←
मंगळवार, 29 जानेवारी 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 85

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे आश्रमधर्म । तेचि आचरावे हे परम । रहस्य माझे ॥ ८५ ॥

"Therefore, perform those actions which are appropriate and the duties prescribed for your stage of life; this is my supreme secret."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
आश्रमधर्म Noun
Ashramadharma
जीवनस्थितीनुसार कर्तव्य
Duties of life stage
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice
रहस्य Noun
Rahasya
गुपित
Secret

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे आपल्या आश्रमाप्रमाणे (स्थितीप्रमाणे) ठरवून दिलेले कर्तव्य आहे, त्याचेच पालन करावे. हेच माझे सर्वात मोठे गुपित आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा संदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वैराचाराने वागू नये. ज्या कर्मामुळे समाजाचे आणि स्वतःचे कल्याण होते, असे 'उचित' कर्म निवडावे. तसेच, आपल्या जीवनाच्या अवस्थेनुसार (ब्रह्मचर्य, गृहस्थ इ.) जे 'विहित' म्हणजे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, तेच करावे. फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे, हेच ईश्वरप्राप्तीचे आणि यशस्वी जीवनाचे खरे रहस्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी ओळखून काम केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचे 'विहित कर्म' अभ्यास करणे हे आहे. खेळाच्या वेळी खेळणे आणि अभ्यासाच्या वेळी अभ्यास करणे म्हणजे 'उचित कर्म' करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगताना, विहित कर्तव्ये पार पाडणे हाच श्रेष्ठ मार्ग असल्याचे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 248

देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत । तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या चैतन्यासी कांहीं । नाश होणें नाहीं । कल्पांतींही ॥

"Therefore, O Arjuna, behold! This Consciousness knows no destruction, even at the end of an aeon."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
चैतन्यासी Noun
Chaitanyasi
आत्म्याला किंवा चैतन्याला
To the consciousness or soul
नाश Noun
Nash
विनाश किंवा शेवट
Destruction or end
कल्पांतींही Adverb
Kalpantihi
युगाच्या शेवटी सुद्धा
Even at the end of an aeon
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा लक्षात घे
See or observe

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू हे लक्षात घे की, या आत्मतत्त्वाचा (चैतन्याचा) जगाचा अंत झाला तरी कधीही नाश होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, शरीर हे जरी नश्वर असले तरी त्यामध्ये वास करणारे चैतन्य किंवा आत्मा हा अविनाशी आहे. सृष्टीचा प्रलय झाला किंवा काळाचा अंत झाला (कल्पांत), तरी या चैतन्याला मरण नाही. आत्मा हा शस्त्रानी छेदला जात नाही किंवा अग्नीने जळत नाही. त्यामुळे शरीराच्या मृत्यूचा शोक करणे हे अज्ञानाचे लक्षण आहे, कारण मूळ तत्त्व कधीच संपत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या प्रिय व्यक्तीच्या मृत्यूमुळे किंवा मोठ्या नुकसानामुळे खचून जातो, तेव्हा हे तत्त्व आपल्याला धीर देते. उदाहरण: जसे जुने कपडे फाटले तरी माणूस संपत नाही, तसे शरीर संपले तरी अस्तित्व संपत नाही, हा विचार मनाला शांती देतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याच्या अविनाशी स्वरूपाबद्दल सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 5

बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन । तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ ५ ॥

तरी तूं आणि मी अर्जुन । बहुतीं जन्मीं जालों हीन । परी तें तुज न स्मरे मी जाणें । सर्वही पूर्ण ॥ ५ ॥

"Many births of mine and yours have passed, O Arjuna. I know them all, but you do not know them."

तूं Pronoun
Tu
तू (अर्जुन)
You
मी Pronoun
Mi
मी (श्रीकृष्ण)
I
बहुतीं Adjective
Bahuti
अनेक / पुष्कळ
Many
जन्मीं Noun
Janmi
जन्मांमध्ये
In births
स्मरे Verb
Smare
आठवणे
To remember
जाणें Verb
Jane
जाणतो / माहिती आहे
To know
पूर्ण Adverb
Purna
संपूर्णपणे
Completely

💡 अर्थ

हे अर्जुना, तुझे आणि माझे यापूर्वी अनेक जन्म झाले आहेत. पण तुला ते आठवत नाहीत, मात्र मला ते सर्व पूर्णपणे आठवतात.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या सर्वज्ञतेचे वर्णन करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, जीव आणि ईश्वर या दोघांचेही अनेक जन्म होतात, परंतु त्यांच्यात एक मोठा फरक आहे. जीव हा मायेच्या अधीन असल्यामुळे आपल्या पूर्वजन्मांच्या स्मृती विसरतो. याउलट, ईश्वर हा मायेचा स्वामी (मायापती) असल्यामुळे त्याला भूत, वर्तमान आणि भविष्य या तिन्ही काळांचे पूर्ण ज्ञान असते. अर्जुनाला स्वतःच्या स्वरूपाचा विसर पडला आहे, तर श्रीकृष्ण आपल्या मूळ स्वरूपात स्थित राहून सर्व घटनांचे साक्षीदार आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात घडणाऱ्या घटनांचा अर्थ आपल्याला कधीकधी समजत नाही, कारण आपल्याला आपला भूतकाळ पूर्णपणे माहित नसतो. अशा वेळी ईश्वरावर विश्वास ठेवावा की तो सर्व जाणतो आणि आपल्या कर्माचा योग्य हिशोब ठेवून आपल्याला मार्गदर्शन करतो. उदाहरण: संकटाच्या वेळी विचलित न होता 'ईश्वराची ही काहीतरी योजना असेल' असा सकारात्मक विचार करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या आणि स्वतःच्या पूर्वजन्मांच्या स्मृतींमधील फरक स्पष्ट करून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा