←
मंगळवार, 08 जानेवारी 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 20

तैसें ज्ञानेंविण जें करणें । तें अज्ञानचि मी म्हणें । आणि कर्म तेंचि अकर्म होणें । तें ज्ञान पैं ॥

तैसे ज्ञानेंविण जे करणे । ते अज्ञानचि मी म्हणे । आणि कर्म तेचि अकर्म होणे । ते ज्ञान पै ॥

"Thus, doing anything without knowledge, I call it ignorance; and when action itself becomes non-action, that indeed is knowledge."

ज्ञानेंविण Adverb
Jnanenvina
ज्ञानाशिवाय
Without knowledge
करणें Verb
Karane
करणे किंवा कृती
To do or action
अज्ञानचि Noun
Ajnanchi
अज्ञानच
Only ignorance
अकर्म Noun
Akarma
बंधमुक्त कर्म
Non-action or action without bondage
पैं Particle
Pain
नक्कीच किंवा खरोखर
Indeed or certainly

💡 अर्थ

ज्ञानाशिवाय केलेले कोणतेही काम हे अज्ञानच आहे. जेव्हा कर्म करूनही ते न केल्यासारखे (बंधमुक्त) होते, त्यालाच खरे ज्ञान म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या स्वरूपावर प्रकाश टाकतात. ते म्हणतात की, जर एखादी व्यक्ती आत्मज्ञानाशिवाय केवळ शारीरिक किंवा मानसिक स्तरावर कृती करत असेल, तर ती कृती अज्ञानातून निर्माण झालेली असते. परंतु, जेव्हा एखाद्याला कर्माचे मर्म समजते, तेव्हा तो कर्म करत असूनही त्याच्या फळाशी किंवा अहंकाराशी जोडला जात नाही. अशा वेळी त्याचे कर्म 'अकर्म' बनते, म्हणजेच ते त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. ही स्थिती प्राप्त होणे म्हणजेच खरे ज्ञान मिळवणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ सवयीने किंवा फळाच्या आशेने न करता, त्या कामामागचा उद्देश आणि योग्य पद्धत समजून घेऊन (ज्ञानाने) केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ मार्कांसाठी न वाचता विषयाच्या आवडीने वाचणे हे 'ज्ञानयुक्त कर्म' आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानासह आणि आत्मज्ञानाशिवाय केलेल्या कर्मांमधील सूक्ष्म फरक स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 49

म्हणोनि तूं अर्जुना | सांडीं हा मनःकल्पना | मग या कर्मबंधना | न पडसी तूं || ४९ ||

"Therefore, O Arjuna, give up these mental imaginations; then you will not be trapped by the bonds of action."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Saandi
त्याग कर / सोडून दे
Abandon / Give up
मनःकल्पना Noun
Manah-kalpana
मनातील संकल्प किंवा इच्छा
Mental constructs or desires
कर्मबंधना Noun
Karmabandhana
कर्माचे बंधन
Bondage of action
न पडसी Verb
Na Padasi
पडणार नाहीस
Will not fall into

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनातील या कल्पना किंवा फळाची आशा सोडून दे; मग तुला कर्माचे कोणतेही बंधन लागणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म स्वतःहून कोणालाही बांधत नाही, तर कर्मामागे असलेली फळाची इच्छा आणि 'मी करतो' हा अहंकार (मनःकल्पना) माणसाला जखडून ठेवतो. जेव्हा मनुष्य आपल्या मनातील संकल्प-विकल्प आणि फळाची आसक्ती सोडून देतो, तेव्हा तो कर्म करूनही त्याच्या परिणामांपासून अलिप्त राहतो. हीच निष्काम कर्मयोगाची गुरुकिल्ली आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला याचे काय मिळेल?' हा विचार करण्याऐवजी 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन' यावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ गुणांच्या मागे न धावता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास केल्यास परीक्षेचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही त्यात न अडकता मुक्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन करताना माउली अर्जुनाला मनातील संकल्प सोडण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 4

जेथ अभिनव वाग्विलास । जेथ चातुर्याचा सौरस । जेथ प्रमेयाचा सुवास । प्रगटला असे ॥ ४ ॥

"Where there is a novel eloquence, where there is the essence of cleverness, and where the fragrance of spiritual theorems has manifested."

अभिनव Adjective
Abhinav
अत्यंत नवीन
Innovative/New
वाग्विलास Noun
Vagvilas
शब्दांचे सौंदर्य/वक्तृत्व
Eloquence/Play of words
चातुर्याचा Noun
Chaturyacha
बुद्धिमत्तेचा
Of intelligence
सौरस Noun
Sauras
गोडवा किंवा रस
Sweetness/Essence
प्रमेयाचा Noun
Prameyacha
सिद्धांताचा
Of spiritual truths
सुवास Noun
Suvas
सुगंध
Fragrance
प्रगटला Verb
Pragatla
व्यक्त झाला
Manifested

💡 अर्थ

जिथे नवीन शब्दांची शोभा आहे, जिथे बुद्धिमत्तेचा गोडवा आहे आणि जिथे सिद्धांतांचा सुगंध दरवळत आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या आणि मराठी भाषेच्या सौंदर्याचे वर्णन करत आहेत. 'अभिनव वाग्विलास' म्हणजे शब्दांचा असा वापर जो अत्यंत नवीन आणि मोहक आहे. 'चातुर्याचा सौरस' म्हणजे यात केवळ कोरडे ज्ञान नसून बुद्धिमत्तेचा गोडवा किंवा रस आहे. 'प्रमेयाचा सुवास' म्हणजे आध्यात्मिक सिद्धांतांचा सुगंध या ग्रंथातून सर्वत्र पसरत आहे. थोडक्यात, हा ग्रंथ बुद्धीला आणि मनाला आनंद देणारा ज्ञानाचा स्रोत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जेव्हा कोणतेही काम करतो, तेव्हा त्यात केवळ कौशल्य नसावे, तर त्यात नाविन्य आणि गोडवा असावा. उदाहरणार्थ, संवाद साधताना केवळ माहिती न देता ती समोरच्याला पटेल अशा गोड भाषेत सांगावी.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज ग्रंथाच्या सुरुवातीला आध्यात्मिक ज्ञानाच्या आणि भाषेच्या समृद्धीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा